Nhiều cha mẹ không khỏi lo lắng khi thay tã hoặc cho con đi vệ sinh và phát hiện trong phân xuất hiện các sợi nhầy màu trắng trong, vàng nhạt hoặc hơi xanh. Không ít người cho rằng đây là dấu hiệu trẻ bị nhiễm khuẩn đường ruột hoặc mắc bệnh tiêu hóa nghiêm trọng. Tuy nhiên, trên thực tế, phân nhầy ở trẻ không phải lúc nào cũng là biểu hiện của bệnh lý.
Trong hệ tiêu hóa khỏe mạnh, niêm mạc ruột luôn tiết ra một lượng chất nhầy nhất định để bảo vệ thành ruột và giúp phân di chuyển dễ dàng hơn. Bình thường lượng chất nhầy này rất ít nên gần như không thể quan sát bằng mắt thường. Khi lượng chất nhầy tăng lên, cha mẹ sẽ dễ dàng nhìn thấy trong phân của trẻ. Điều quan trọng là cần đánh giá tình trạng này cùng với các triệu chứng khác thay vì chỉ dựa vào hình dạng của phân để kết luận.
Phân nhầy ở trẻ do những nguyên nhân nào?
Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ đi ngoài có chất nhầy. Một số trường hợp hoàn toàn là phản ứng sinh lý bình thường, nhưng cũng có những nguyên nhân liên quan đến các bệnh lý tiêu hóa cần được điều trị.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện. Niêm mạc ruột còn khá nhạy cảm nên dễ tăng tiết chất nhầy khi trẻ thay đổi chế độ ăn, bắt đầu ăn dặm hoặc sau những đợt rối loạn tiêu hóa nhẹ. Nếu trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngon, tăng cân đều và không có biểu hiện bất thường khác thì cha mẹ chỉ cần tiếp tục theo dõi.
Một nguyên nhân khá phổ biến khác là nhiễm virus hoặc vi khuẩn đường tiêu hóa. Khi niêm mạc ruột bị viêm, cơ thể sẽ tăng tiết dịch nhầy để bảo vệ bề mặt ruột. Lúc này, ngoài phân nhầy, trẻ thường bị tiêu chảy, sốt, đau bụng, nôn hoặc quấy khóc nhiều hơn bình thường.
Đối với những trẻ từng bị tiêu chảy kéo dài, đặc biệt sau nhiễm virus, bác sĩ cũng có thể nghĩ đến tình trạng bất dung nạp lactose thứ phát. Khi lớp niêm mạc ruột bị tổn thương, lượng men lactase giảm xuống khiến trẻ không tiêu hóa được lactose trong sữa. Trẻ thường đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, có mùi chua, nổi bọt và kèm theo chất nhầy. Tình trạng này khá thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng có thể hồi phục khi niêm mạc ruột được chữa lành.
Ngoài ra, dị ứng đạm sữa bò cũng là một nguyên nhân cần được lưu ý. Mặc dù triệu chứng ban đầu khá giống bất dung nạp lactose nhưng cơ chế hoàn toàn khác nhau. Dị ứng đạm sữa bò là phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa, có thể gây viêm niêm mạc ruột, làm xuất hiện phân nhầy, thậm chí có lẫn máu. Một số trẻ còn bị nổi mẩn, chàm sữa, nôn trớ hoặc chậm tăng cân.
Làm sao để nhận biết phân nhầy ở trẻ là bình thường hay bất thường?
Không phải cứ nhìn thấy chất nhầy trong phân là trẻ cần điều trị. Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát tổng thể sức khỏe của trẻ.
Nếu trẻ vẫn bú tốt, ăn ngon, ngủ yên, tăng cân đều, không sốt và tình trạng phân nhầy chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn thì đây thường là hiện tượng sinh lý hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ. Trong nhiều trường hợp, phân sẽ trở lại bình thường sau vài ngày mà không cần can thiệp đặc biệt.
Ngược lại, nếu phân nhầy xuất hiện liên tục nhiều ngày hoặc đi kèm tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, sốt, đau bụng, phân có máu hoặc trẻ chậm tăng cân thì cha mẹ không nên chủ quan. Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm khuẩn đường ruột, dị ứng thực phẩm, bất dung nạp lactose hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác cần được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác.
Việc tự ý đổi sữa, dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc sử dụng men vi sinh theo kinh nghiệm truyền miệng đôi khi không những không cải thiện tình trạng mà còn khiến việc chẩn đoán sau này trở nên khó khăn hơn.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ đi ngoài có phân nhầy?
Khi phát hiện trẻ có phân nhầy, việc đầu tiên cha mẹ cần làm là bình tĩnh theo dõi. Hãy ghi nhận số lần đi ngoài trong ngày, màu sắc của phân, lượng chất nhầy cũng như những thay đổi về ăn uống, giấc ngủ và tinh thần của trẻ.
Nếu trẻ vẫn bú mẹ hoàn toàn, mẹ không nên tự ý cắt giảm các nhóm thực phẩm hoặc chuyển sang loại sữa khác khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Với trẻ đang dùng sữa công thức, việc thay đổi loại sữa cũng cần được cân nhắc sau khi xác định rõ nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa.
Trong thời gian theo dõi, cha mẹ cần đảm bảo trẻ được bổ sung đủ nước, tiếp tục chế độ dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi và giữ vệ sinh ăn uống. Nếu có thể, hãy chụp lại hình ảnh phân của trẻ để bác sĩ dễ dàng đánh giá khi đến khám.
Bác sĩ sẽ chẩn đoán nguyên nhân phân nhầy ở trẻ như thế nào?
Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ không chỉ quan sát phân mà còn khai thác rất nhiều thông tin liên quan như tuổi của trẻ, chế độ ăn, thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử dùng kháng sinh, tiền sử dị ứng và quá trình tăng trưởng.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể được chỉ định xét nghiệm phân hoặc các xét nghiệm cần thiết khác nhằm xác định tình trạng nhiễm khuẩn, rối loạn hấp thu hoặc dị ứng thực phẩm. Việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân sẽ giúp xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, tránh điều trị kéo dài hoặc sử dụng thuốc không cần thiết.
Làm thế nào để phòng ngừa các vấn đề tiêu hóa gây phân nhầy?
Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh sẽ giúp hạn chế đáng kể nguy cơ xuất hiện phân nhầy kéo dài. Trong những năm đầu đời, cha mẹ nên ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ nếu có điều kiện, cho trẻ ăn dặm đúng thời điểm và xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối.
Bên cạnh đó, cần giữ vệ sinh tay, bình sữa và dụng cụ ăn uống, hạn chế lạm dụng kháng sinh khi không có chỉ định. Sau mỗi đợt tiêu chảy hoặc nhiễm khuẩn đường ruột, cha mẹ cũng nên theo dõi sát tình trạng tiêu hóa của trẻ vì đây là giai đoạn dễ xuất hiện bất dung nạp lactose tạm thời.
Quan trọng hơn, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay khi tình trạng phân nhầy kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng của trẻ. Việc phát hiện sớm các bệnh lý như bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò hay các rối loạn tiêu hóa khác sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả cao hơn.
Nếu trẻ thường xuyên đi ngoài có phân nhầy, phân chua, tiêu chảy kéo dài, chậm tăng cân hoặc nghi ngờ bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò và các bệnh lý tiêu hóa khác, cha mẹ không nên tự điều trị tại nhà. Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp với từng trẻ.
Tại PTA, đội ngũ bác sĩ Nhi Tiêu hoá, Dinh dưỡng có nhiều kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tiêu hóa ở trẻ từ sơ sinh đến 5 tuổi, bao gồm bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò, rối loạn tiêu hóa kéo dài, táo bón, tiêu chảy và chậm tăng cân. Với quy trình thăm khám toàn diện và theo dõi sát quá trình phát triển của trẻ, PTA đồng hành cùng cha mẹ xây dựng một hệ tiêu hóa khỏe mạnh, giúp trẻ hấp thu tốt và phát triển toàn diện.
