Trẻ tiêu chảy kéo dài không chỉ khiến cha mẹ lo lắng vì đi ngoài nhiều lần mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và tăng trưởng. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu cần chú ý và cách chăm sóc trẻ đúng cách để hạn chế mất nước, thiếu hụt dinh dưỡng và các biến chứng.
Trẻ tiêu chảy kéo dài là như thế nào?
Theo định nghĩa thường dùng trong y khoa, tiêu chảy kéo dài là tình trạng tiêu chảy bắt đầu như một đợt cấp nhưng tiếp diễn từ 14 ngày trở lên. Trẻ thường đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước và tính chất phân thay đổi rõ so với bình thường.
Cha mẹ cũng cần lưu ý rằng số lần đi ngoài bình thường khác nhau tùy độ tuổi và chế độ ăn. Trẻ sơ sinh bú mẹ có thể đi ngoài nhiều lần mỗi ngày và phân khá lỏng nhưng chưa chắc là tiêu chảy.
Vì vậy, cần đánh giá đồng thời tính chất phân, tần suất đi ngoài, tình trạng ăn bú, cân nặng và biểu hiện toàn thân của trẻ.
Vì sao trẻ bị tiêu chảy kéo dài?
Nhiễm trùng đường tiêu hóa
Một số trường hợp bắt đầu bằng đợt tiêu chảy cấp do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Khi nguyên nhân chưa được giải quyết hoặc đường ruột cần nhiều thời gian để hồi phục, tình trạng tiêu chảy có thể kéo dài.
Trẻ có thể kèm đau bụng, sốt, nôn, mệt mỏi, ăn kém hoặc phân có nhầy, máu tùy từng nguyên nhân.
Kém hấp thu lactose sau tiêu chảy
Sau một đợt viêm hoặc nhiễm trùng đường ruột, niêm mạc ruột có thể bị tổn thương tạm thời, làm giảm hoạt động của enzyme lactase. Khi lactose không được tiêu hóa hoàn toàn, trẻ có thể tiếp tục đi phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, đầy hơi hoặc sôi bụng.
Tuy nhiên, không phải trẻ tiêu chảy kéo dài nào cũng bất dung nạp lactose. Cha mẹ không nên tự chuyển sang sữa không lactose khi chưa được đánh giá.
Chế độ ăn chưa phù hợp
Khi trẻ bị tiêu chảy, nhiều gia đình có xu hướng kiêng khem quá mức, giảm lượng sữa hoặc chỉ cho trẻ ăn cháo loãng. Nếu kéo dài, chế độ ăn thiếu năng lượng và dưỡng chất có thể khiến trẻ càng khó hồi phục.
Ngược lại, một số thực phẩm hoặc cách ăn không phù hợp với tình trạng đường ruột của trẻ cũng có thể làm triệu chứng tiêu hóa tiếp diễn.
Một số bệnh lý đường tiêu hóa khác
Tiêu chảy kéo dài cũng có thể liên quan đến dị ứng thực phẩm, rối loạn hấp thu hoặc một số bệnh lý đường tiêu hóa khác. Do đó, nếu trẻ đi ngoài kéo dài nhiều ngày, đặc biệt kèm tăng cân kém, việc thăm khám là cần thiết để tìm nguyên nhân.
Tiêu chảy kéo dài ảnh hưởng thế nào đến trẻ?
Điều đáng lo không chỉ là số lần trẻ đi ngoài. Phân lỏng nhiều lần khiến cơ thể mất nước và điện giải. Trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn người lớn, đặc biệt khi đồng thời bị nôn hoặc bú kém.
Bên cạnh đó, tiêu chảy kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu dưỡng chất. Trẻ ăn ít trong khi cơ thể lại cần thêm năng lượng để phục hồi khiến nguy cơ thiếu dinh dưỡng tăng lên.
Nếu tình trạng tiếp diễn, trẻ có thể sút cân, chậm tăng cân và sức khỏe tổng thể bị ảnh hưởng. Đây cũng là lý do cha mẹ cần theo dõi cân nặng bên cạnh việc quan sát phân.
Trẻ tiêu chảy kéo dài cha mẹ nên làm gì?
Điều quan trọng đầu tiên là phòng mất nước. Cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú mẹ nếu trẻ đang bú, đồng thời thực hiện bù nước và điện giải phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Trẻ đã ăn dặm nên được duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi, chia thành các bữa nhỏ nếu trẻ ăn kém. Không nên tự ý bắt trẻ nhịn ăn hoặc kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm chỉ vì đang tiêu chảy.
Cha mẹ nên ghi lại số lần đi ngoài, tính chất phân, tình trạng nôn, sốt và lượng nước tiểu. Nếu cần, có thể chụp hình phân để bác sĩ có thêm thông tin khi thăm khám.
Đặc biệt, không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh cho trẻ. Việc điều trị phải dựa trên nguyên nhân chứ không đơn thuần nhằm giảm số lần đi ngoài.
Có nên đổi sữa khi trẻ tiêu chảy kéo dài?
Đây là thắc mắc phổ biến của nhiều phụ huynh. Thực tế, không phải cứ tiêu chảy kéo dài là trẻ cần đổi sữa.
Nếu trẻ có biểu hiện gợi ý kém hấp thu lactose thứ phát, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh chế độ sữa trong một khoảng thời gian tùy tình trạng. Tuy nhiên, việc tự chuyển sang sữa không lactose, sữa thủy phân hoặc nhiều loại sữa khác nhau có thể không giải quyết đúng nguyên nhân.
Với trẻ bú mẹ, cha mẹ cũng không nên tự ngừng sữa mẹ vì lo lactose khiến tiêu chảy nặng hơn. Cách xử lý cần được cá thể hóa dựa trên nguyên nhân và tình trạng dinh dưỡng của trẻ.
Khi nào trẻ tiêu chảy kéo dài cần đi khám?
Nếu tiêu chảy đã kéo dài nhiều ngày và không có xu hướng cải thiện, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tiếp tục tự xử lý tại nhà.
Đặc biệt, trẻ cần được đánh giá sớm khi xuất hiện các biểu hiện như sốt cao, nôn nhiều, phân có máu, bụng chướng, đau bụng nhiều, bỏ bú, ăn kém hoặc sút cân.
Các dấu hiệu mất nước như khô môi miệng, tiểu ít, mắt trũng, mệt mỏi, lừ đừ cũng cần được chú ý. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tình trạng sức khỏe có thể thay đổi nhanh nên không nên chờ triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới đi khám.
Làm sao hạn chế trẻ chậm tăng cân sau tiêu chảy?
Sau khi tình trạng tiêu chảy cải thiện, cha mẹ vẫn cần tiếp tục theo dõi khả năng ăn uống và cân nặng của trẻ. Đường ruột có thể cần thời gian để phục hồi, do đó trẻ cần được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất phù hợp với độ tuổi.
Nếu trẻ tiêu chảy đã giảm nhưng vẫn ăn kém, đầy hơi, phân bất thường hoặc cân nặng không cải thiện, nên đánh giá thêm về dinh dưỡng và khả năng hấp thu. Việc chỉ tập trung làm phân “đẹp lại” mà bỏ qua tăng trưởng có thể khiến vấn đề dinh dưỡng của trẻ bị phát hiện muộn.
Khám tiêu chảy kéo dài cho trẻ tại Hệ thống Phòng khám PTA
Trẻ tiêu chảy kéo dài cần được đánh giá đồng thời về bệnh lý tiêu hóa và tình trạng dinh dưỡng. Hệ thống phòng khám PTA tiếp nhận trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi, trong đó có thăm khám bệnh lý đường tiêu hóa và tư vấn dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển.
Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, phân lỏng nhiều lần, phân chua, có nhầy, đầy hơi, bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ thăm khám, tìm nguyên nhân và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Phát hiện đúng nguyên nhân từ sớm không chỉ giúp kiểm soát tình trạng tiêu chảy mà còn góp phần bảo vệ khả năng hấp thu và quá trình tăng trưởng của trẻ.
