Tiêu chảy mãn tính trẻ em có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu, cân nặng và sự phát triển nếu kéo dài. Hiểu đúng nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc giúp cha mẹ tránh tự dùng thuốc, đổi sữa hoặc kiêng khem không phù hợp.
Tiêu chảy mãn tính trẻ em là gì?
Tiêu chảy được nhận biết khi trẻ đi ngoài phân lỏng, nhiều nước và có sự thay đổi rõ rệt so với thói quen đại tiện bình thường. Trong thực hành, thuật ngữ tiêu chảy kéo dài thường được sử dụng khi một đợt tiêu chảy tiếp diễn từ 14 ngày trở lên; còn tiêu chảy mãn tính thường mô tả tình trạng kéo dài nhiều tuần hoặc tái diễn do nguyên nhân dai dẳng.
Cha mẹ không nên chỉ dựa vào số lần đi ngoài. Trẻ bú mẹ có thể đi ngoài nhiều lần mỗi ngày và phân khá lỏng nhưng vẫn là sinh lý bình thường. Cần đánh giá thêm tính chất phân, khả năng ăn bú, cân nặng và các triệu chứng đi kèm.
Vì sao trẻ bị tiêu chảy mãn tính?
Nhiễm trùng đường tiêu hóa kéo dài
Virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể gây tiêu chảy. Một số trường hợp, sau giai đoạn cấp tính, hệ tiêu hóa chưa hồi phục hoàn toàn khiến phân tiếp tục lỏng hoặc trẻ dễ tái phát triệu chứng.
Nếu trẻ sốt, đau bụng, nôn, phân có nhầy hoặc máu, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự sử dụng kháng sinh.
Kém hấp thu lactose
Sau một đợt viêm hoặc nhiễm trùng đường ruột, niêm mạc ruột có thể bị tổn thương tạm thời và làm giảm hoạt động của enzyme lactase. Lactose không được tiêu hóa hoàn toàn có thể khiến trẻ đầy hơi, sôi bụng, đi phân lỏng, phân chua hoặc nhiều bọt.
Tuy nhiên, không phải trẻ tiêu chảy mãn tính nào cũng bất dung nạp lactose. Việc tự chuyển sang sữa không lactose khi chưa xác định nguyên nhân có thể không cần thiết.
Dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm
Một số trẻ có phản ứng với thành phần trong thực phẩm, từ đó xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa kéo dài. Biểu hiện có thể khác nhau tùy từng trẻ và đôi khi đi kèm phân nhầy, máu hoặc các triệu chứng ngoài đường tiêu hóa.
Cha mẹ không nên tự loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm khỏi chế độ ăn của trẻ trong thời gian dài vì có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng.
Chế độ ăn chưa phù hợp
Ở trẻ đã ăn dặm, lượng nước trái cây, đồ uống nhiều đường hoặc một số thực phẩm không phù hợp có thể làm phân lỏng kéo dài. Một số trẻ vẫn ăn uống, vui chơi và tăng trưởng bình thường dù đi phân lỏng thường xuyên.
Ngược lại, việc kiêng khem quá mức khi trẻ tiêu chảy cũng có thể khiến cơ thể không nhận đủ năng lượng cần thiết để phục hồi.
Các bệnh lý đường tiêu hóa khác
Tiêu chảy mãn tính đôi khi liên quan đến rối loạn hấp thu hoặc các bệnh lý đường ruột cần được thăm khám chuyên sâu. Nếu trẻ đi ngoài kéo dài kèm chậm tăng cân, sút cân hoặc thiếu hụt dinh dưỡng, cha mẹ không nên tiếp tục tự xử lý tại nhà.
Tiêu chảy mãn tính ảnh hưởng đến trẻ thế nào?
Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất là kém hấp thu. Khi thức ăn di chuyển nhanh qua đường tiêu hóa hoặc niêm mạc ruột bị ảnh hưởng, cơ thể trẻ có thể không hấp thu đầy đủ năng lượng và dưỡng chất.
Tiêu chảy kéo dài cũng khiến trẻ ăn uống kém hơn. Sự kết hợp giữa giảm hấp thu và giảm lượng thức ăn có thể dẫn đến chậm tăng cân hoặc suy dinh dưỡng. Website PTA cũng đề cập tiêu chảy kéo dài là một yếu tố có thể gây mất nước, điện giải, dưỡng chất và góp phần gây suy dinh dưỡng ở trẻ.
Đặc biệt trong những năm đầu đời, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển thể chất. Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi cả cân nặng, chiều cao và khả năng ăn uống thay vì chỉ chờ phân trở lại bình thường.
Trẻ tiêu chảy mãn tính nên ăn uống thế nào?
Trẻ vẫn cần được cung cấp đủ dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi. Với trẻ bú mẹ, nên tiếp tục cho trẻ bú trừ khi bác sĩ có chỉ định khác. Trẻ đã ăn dặm có thể duy trì các bữa ăn phù hợp, chia nhỏ bữa nếu trẻ ăn kém.
Cha mẹ không nên chỉ cho trẻ ăn cháo loãng hoặc kiêng thịt, dầu mỡ và nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài. Chế độ ăn nghèo năng lượng có thể khiến trẻ càng khó tăng cân.
Nếu nghi ngờ trẻ kém hấp thu lactose, dị ứng thực phẩm hoặc có vấn đề với một loại sữa, nên trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.
Cha mẹ cần làm gì khi trẻ tiêu chảy kéo dài?
Trước tiên, hãy theo dõi số lần đi ngoài, màu sắc, độ lỏng của phân và những triệu chứng đi kèm. Có thể chụp lại hình ảnh phân để cung cấp thêm thông tin khi trẻ đi khám.
Cha mẹ cũng nên ghi nhận loại sữa, thực phẩm trẻ đang sử dụng, những thay đổi gần đây trong chế độ ăn và tốc độ tăng cân.
Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh. Điều trị tiêu chảy mãn tính cần dựa vào nguyên nhân; một phương pháp có thể phù hợp với trẻ này nhưng không phù hợp với trẻ khác.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám sớm?
Trẻ nên được thăm khám nếu tiêu chảy kéo dài nhiều ngày, tái diễn thường xuyên hoặc không có xu hướng cải thiện. Đặc biệt cần chú ý khi trẻ bỏ bú, ăn kém, nôn nhiều, sốt, đau bụng hoặc phân có máu.
Các dấu hiệu như tiểu ít, môi khô, mắt trũng, mệt mỏi hoặc lừ đừ có thể gợi ý mất nước và cần được đánh giá sớm.
Nếu trẻ không có triệu chứng cấp tính nhưng tiêu chảy kéo dài kèm chậm tăng cân hoặc sút cân, cha mẹ cũng nên đưa trẻ đi khám để đánh giá khả năng hấp thu và tình trạng dinh dưỡng.
Khám tiêu chảy mãn tính trẻ em tại Hệ thống Phòng khám PTA
Với tiêu chảy mãn tính, mục tiêu không chỉ là giảm số lần đi ngoài mà còn cần tìm nguyên nhân và bảo vệ quá trình tăng trưởng của trẻ.
Hệ thống Phòng khám PTA tiếp nhận trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi, trong đó có các bệnh lý đường tiêu hóa và tư vấn dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển. PTA cũng có các bác sĩ có thế mạnh về tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa, chậm tăng cân và dinh dưỡng trẻ em.
Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn, phân chua, phân nhầy, đầy hơi, ăn bú kém, sút cân hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ thăm khám, đánh giá nguyên nhân và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Phát hiện sớm nguyên nhân của tiêu chảy mãn tính giúp hạn chế tình trạng tự đổi sữa, kiêng ăn hoặc sử dụng thuốc không cần thiết, đồng thời góp phần bảo vệ hệ tiêu hóa và sự phát triển của trẻ.
