Tiêu chảy do lactose thường khiến trẻ đi ngoài phân lỏng, có mùi chua, nhiều bọt, đầy hơi và khó chịu sau khi bú. Tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách xử lý phù hợp giúp hạn chế ảnh hưởng đến tiêu hóa và tăng trưởng của trẻ.
Nguyên nhân khiến trẻ bị tiêu chảy do lactose
Một nguyên nhân thường gặp ở trẻ nhỏ là bất dung nạp lactose thứ phát. Tình trạng này có thể xuất hiện sau khi trẻ bị viêm dạ dày – ruột hoặc tiêu chảy cấp. Khi niêm mạc ruột bị tổn thương, hoạt động của enzyme lactase tạm thời suy giảm, khiến lactose không được tiêu hóa tốt như trước.
Một số trẻ sinh non cũng có khả năng tiêu hóa lactose chưa hoàn thiện do đường ruột còn non yếu. Ngược lại, tình trạng thiếu lactase bẩm sinh nghiêm trọng ngay từ khi trẻ chào đời khá hiếm gặp.
Ngoài ra, trẻ có thể gặp tình trạng quá tải lactose. Khi đó, cơ thể vẫn có enzyme lactase nhưng lượng lactose đi vào đường tiêu hóa tại một thời điểm vượt quá khả năng xử lý. Biểu hiện có thể khá giống bất dung nạp lactose nên phụ huynh dễ nhầm lẫn.
Dấu hiệu tiêu chảy do lactose ở trẻ
Biểu hiện thường thấy là trẻ đi ngoài nhiều lần hơn bình thường, phân lỏng hoặc nhiều nước. Phân có thể có bọt và mùi chua rõ rệt. Do phân có tính acid, vùng da quanh hậu môn của trẻ dễ đỏ hoặc hăm.
Bên cạnh thay đổi về phân, trẻ có thể sôi bụng, đầy hơi, xì hơi nhiều hoặc quấy khóc sau khi bú. Một số trẻ có biểu hiện khó chịu, co chân lên bụng hoặc bú không ổn định.
Cha mẹ đặc biệt nên lưu ý nếu trẻ vừa trải qua một đợt tiêu chảy cấp, sau đó vẫn tiếp tục đi ngoài phân lỏng, chua và nhiều bọt khi uống sữa. Đây có thể là biểu hiện của bất dung nạp lactose thứ phát.
Nếu tình trạng kéo dài, khả năng hấp thu dinh dưỡng của trẻ có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến tăng cân chậm hoặc không đạt mức tăng trưởng như mong đợi.
Tiêu chảy do lactose có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp bất dung nạp lactose thứ phát ở trẻ có tính chất tạm thời và có thể cải thiện khi niêm mạc đường ruột phục hồi. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan nếu trẻ tiêu chảy nhiều hoặc kéo dài.
Tiêu chảy khiến trẻ mất nước và điện giải. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ mất nước nhanh hơn người lớn. Nếu tình trạng kéo dài, việc hấp thu năng lượng và các dưỡng chất cũng có thể bị ảnh hưởng.
Vì vậy, ngoài đặc điểm phân, cha mẹ cần theo dõi toàn trạng của trẻ như khả năng bú, lượng nước tiểu, mức độ tỉnh táo và quá trình tăng cân.
Tiêu chảy sau uống sữa có phải do lactose?
Không phải trường hợp trẻ tiêu chảy sau uống sữa nào cũng là bất dung nạp lactose. Tiêu chảy ở trẻ có thể xuất phát từ nhiễm virus, vi khuẩn, rối loạn hệ vi sinh đường ruột hoặc các vấn đề tiêu hóa khác.
Một tình trạng cũng thường bị nhầm với bất dung nạp lactose là dị ứng đạm sữa bò. Hai vấn đề này có cơ chế hoàn toàn khác nhau.
Bất dung nạp lactose liên quan đến khả năng tiêu hóa đường lactose, thường gây đầy hơi, sôi bụng và tiêu chảy. Trong khi đó, dị ứng đạm sữa bò là phản ứng miễn dịch với protein trong sữa bò và có thể gây thêm các biểu hiện ở da hoặc phân có nhầy, máu ở một số trẻ.
Do đó, cha mẹ không nên chỉ dựa vào việc trẻ tiêu chảy sau uống sữa để kết luận con bị bất dung nạp lactose.
Trẻ bị tiêu chảy do lactose phải làm sao?
Khi trẻ bị tiêu chảy, việc quan trọng trước tiên là theo dõi tình trạng mất nước và đảm bảo trẻ được cung cấp đủ dịch theo hướng dẫn phù hợp với độ tuổi.
Với trẻ bú mẹ, cha mẹ không nên tự ý ngừng sữa mẹ chỉ vì nghi ngờ lactose. Trong nhiều trường hợp bất dung nạp lactose thứ phát, trẻ vẫn có thể tiếp tục bú mẹ trong thời gian đường ruột hồi phục.
Nếu trẻ đang dùng sữa công thức, phụ huynh cũng không nên liên tục đổi sữa hoặc tự chuyển sang sữa không lactose. Việc có cần điều chỉnh lượng lactose hay sử dụng loại sữa đặc biệt cần dựa vào nguyên nhân, mức độ tiêu chảy, tuổi và tình trạng dinh dưỡng của trẻ.
Cha mẹ cũng không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Tiêu chảy do lactose bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục ở mỗi trẻ không giống nhau. Nếu nguyên nhân là bất dung nạp lactose thứ phát sau tiêu chảy hoặc viêm đường ruột, khả năng tiêu hóa lactose thường cải thiện dần khi niêm mạc ruột phục hồi.
Nếu trẻ vẫn tiêu chảy kéo dài hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần đánh giá lại nguyên nhân thay vì tiếp tục mặc định rằng trẻ bị tiêu chảy do lactose.
Đặc biệt, tình trạng tiêu chảy kéo dài kèm bú kém và chậm tăng cân có thể ảnh hưởng đáng kể đến dinh dưỡng của trẻ.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, đặc biệt khi trẻ có thêm biểu hiện sốt, nôn nhiều, bú kém, bỏ bú, bụng chướng, phân có máu hoặc tăng cân kém.
Trẻ cần được đánh giá y tế sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu mất nước như tiểu ít, môi miệng khô, mắt trũng, mệt nhiều hoặc li bì. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cha mẹ càng cần thận trọng vì tình trạng mất nước có thể diễn biến nhanh.
Không nên tự chẩn đoán bất dung nạp lactose cho trẻ
Thấy trẻ tiêu chảy và phân có mùi chua, nhiều phụ huynh lập tức đổi sang sữa không lactose. Tuy nhiên, cách xử lý này chưa chắc phù hợp bởi phân chua và tiêu chảy có thể xuất hiện trong nhiều vấn đề tiêu hóa khác nhau.
Để xác định nguyên nhân, bác sĩ cần đánh giá đặc điểm phân, số lần đi ngoài, thời điểm xuất hiện triệu chứng, chế độ bú, loại sữa trẻ đang sử dụng, tiền sử bệnh và tốc độ tăng trưởng.
Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp trẻ được điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, đồng thời tránh việc đổi sữa hoặc kiêng khem không cần thiết.
Khám tiêu chảy và bất dung nạp lactose tại Hệ thống Phòng khám PTA
Tiêu chảy do lactose có thể chỉ xảy ra tạm thời nhưng nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và tăng trưởng của trẻ. Vì vậy, khi con thường xuyên đi ngoài phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, bụng sôi, đầy hơi hoặc tiêu chảy sau uống sữa, cha mẹ nên cho trẻ được thăm khám để tìm nguyên nhân.
Tại Hệ thống Phòng khám PTA, trẻ được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng tiêu hóa, dinh dưỡng, chế độ bú và quá trình tăng trưởng để từ đó có hướng chăm sóc phù hợp.
Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, phân chua, đầy hơi hoặc tăng cân kém, phụ huynh có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp, giúp trẻ cải thiện tiêu hóa, hấp thu tốt và phát triển khỏe mạnh.
