Trẻ uống sữa bị tiêu chảy có thể liên quan đến bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc cách pha và bảo quản sữa chưa phù hợp. Cha mẹ cần xác định đúng nguyên nhân trước khi đổi sữa để tránh ảnh hưởng đến tiêu hóa và tăng trưởng của trẻ.
Nguyên nhân trẻ uống sữa bị tiêu chảy
Trẻ bất dung nạp lactose
Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ và nhiều loại sữa công thức. Để hấp thu được lactose, ruột non cần enzyme lactase phân giải lactose thành những loại đường đơn.
Khi cơ thể trẻ thiếu lactase hoặc hoạt động của enzyme này suy giảm, một phần lactose không được tiêu hóa sẽ đi xuống đại tràng. Tại đây, lactose bị vi khuẩn lên men, tạo acid và khí, đồng thời kéo thêm nước vào lòng ruột. Trẻ vì thế có thể đi ngoài phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, bụng sôi và xì hơi nhiều sau khi uống sữa.
Bất dung nạp lactose thứ phát có thể xuất hiện sau một đợt tiêu chảy hoặc viêm đường ruột. Khi niêm mạc ruột chưa phục hồi hoàn toàn, khả năng sản xuất lactase giảm tạm thời khiến trẻ trước đây uống sữa bình thường nhưng sau đó lại xuất hiện tiêu chảy.
Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò
Dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose là hai tình trạng hoàn toàn khác nhau nhưng thường bị phụ huynh nhầm lẫn.
Bất dung nạp lactose liên quan đến khả năng tiêu hóa đường lactose, còn dị ứng đạm sữa bò là phản ứng của hệ miễn dịch đối với protein có trong sữa bò.
Trẻ dị ứng đạm sữa bò có thể xuất hiện các biểu hiện tiêu hóa như tiêu chảy, nôn, đau bụng hoặc phân có nhầy, máu. Một số trẻ còn có triệu chứng ngoài đường tiêu hóa như tổn thương da hoặc các biểu hiện dị ứng khác.
Do cơ chế khác nhau nên việc đổi sang sữa không lactose chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu nguyên nhân thực sự là dị ứng đạm sữa bò.
Sữa được pha hoặc bảo quản chưa đúng cách
Vệ sinh trong quá trình pha sữa có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đường tiêu hóa của trẻ. Bình sữa, núm ti hoặc dụng cụ pha sữa không được vệ sinh phù hợp có thể tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.
Sữa sau khi pha để quá lâu hoặc được bảo quản không đúng cách cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Khi uống phải sữa không đảm bảo vệ sinh, trẻ có thể xuất hiện tiêu chảy, đau bụng, nôn hoặc sốt.
Vì vậy, cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn pha và bảo quản của từng sản phẩm, đồng thời đảm bảo vệ sinh tay và dụng cụ trước khi chuẩn bị sữa cho trẻ.
Tiêu chảy không liên quan trực tiếp đến sữa
Đôi khi việc trẻ tiêu chảy sau uống sữa chỉ là sự trùng hợp về thời điểm. Trẻ có thể đang mắc nhiễm virus, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc một bệnh lý khác gây tiêu chảy.
Trong trường hợp này, nếu cha mẹ mặc định nguyên nhân là sữa và liên tục thay đổi sản phẩm, tình trạng của trẻ có thể không cải thiện trong khi nguyên nhân thực sự chưa được xử lý.
Nhận biết trẻ uống sữa bị tiêu chảy bất thường
Phân lỏng và đi ngoài nhiều hơn bình thường
Không phải trẻ đi ngoài nhiều lần trong ngày đều được coi là tiêu chảy. Đặc điểm phân bình thường phụ thuộc vào độ tuổi và chế độ dinh dưỡng của từng trẻ, đặc biệt trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể đi ngoài nhiều lần nhưng vẫn khỏe mạnh.
Cha mẹ nên chú ý khi phân của trẻ đột ngột lỏng hoặc nhiều nước hơn rõ rệt so với bình thường, đồng thời số lần đi ngoài tăng lên.
Phân chua, có bọt và bụng sôi
Nếu trẻ thường xuyên đi ngoài phân lỏng, có bọt, mùi chua, bụng sôi và xì hơi nhiều sau uống sữa, đây có thể là biểu hiện gợi ý lactose không được tiêu hóa hoàn toàn.
Tuy nhiên, chỉ dựa vào mùi chua hoặc bọt trong phân chưa đủ để kết luận trẻ bất dung nạp lactose. Bác sĩ cần kết hợp nhiều yếu tố khác để xác định nguyên nhân.
Trẻ có biểu hiện toàn thân bất thường
Tiêu chảy đáng lo hơn khi đi kèm tình trạng bú kém, bỏ bú, nôn nhiều, sốt, mệt mỏi hoặc quấy khóc bất thường. Trẻ tiêu chảy kéo dài cũng có thể chậm tăng cân do khả năng hấp thu dinh dưỡng bị ảnh hưởng.
Đặc biệt, cha mẹ cần theo dõi các biểu hiện mất nước như trẻ tiểu ít hơn bình thường, môi miệng khô, mắt trũng, mệt nhiều hoặc li bì.
Trẻ uống sữa bị tiêu chảy phải làm sao?
Không nên vội vàng đổi sữa
Một trong những phản ứng phổ biến của phụ huynh khi thấy trẻ uống sữa bị tiêu chảy là đổi ngay sang loại sữa khác. Tuy nhiên, việc liên tục đổi sữa có thể khiến hệ tiêu hóa của trẻ khó thích nghi và làm quá trình xác định nguyên nhân trở nên khó khăn hơn.
Nếu nghi ngờ bất dung nạp lactose, cha mẹ cũng không nên tự chuyển hoàn toàn sang sữa không lactose trong thời gian dài khi chưa có đánh giá phù hợp.
Không tự ý ngừng sữa mẹ
Với trẻ đang bú mẹ, tiêu chảy hoặc nghi ngờ bất dung nạp lactose không đồng nghĩa phải ngừng bú. Sữa mẹ vẫn cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết đối với sự phát triển của trẻ.
Trong trường hợp bất dung nạp lactose thứ phát, khả năng tiêu hóa lactose có thể cải thiện khi niêm mạc ruột phục hồi. Việc điều chỉnh chế độ bú cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng trẻ.
Theo dõi tình trạng mất nước
Tiêu chảy khiến trẻ mất nước và điện giải, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn. Cha mẹ cần theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước tiểu, khả năng bú và mức độ tỉnh táo của trẻ.
Không nên tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Việc bù dịch và chăm sóc cần phù hợp với tuổi, cân nặng và mức độ tiêu chảy.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài, tái diễn sau mỗi lần uống sữa hoặc ảnh hưởng đến việc ăn bú và tăng cân.
Đặc biệt, trẻ cần được đánh giá sớm nếu có sốt cao, nôn nhiều, phân có máu, bụng chướng, bỏ bú, tiểu ít, môi khô, mắt trũng, mệt nhiều hoặc li bì. Trẻ càng nhỏ tuổi thì nguy cơ mất nước càng cần được theo dõi cẩn thận.
Khám tiêu chảy và các vấn đề tiêu hóa ở trẻ tại Hệ thống Phòng khám PTA
Trẻ uống sữa bị tiêu chảy có thể liên quan đến bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò, nhiễm trùng đường tiêu hóa hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, điều quan trọng không phải là đổi sữa thật nhanh mà là xác định đúng vấn đề trẻ đang gặp phải.
Khi thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá đặc điểm phân, thời điểm xuất hiện tiêu chảy, loại sữa trẻ đang sử dụng, chế độ bú – ăn, tiền sử bệnh và quá trình tăng trưởng. Từ đó, trẻ được tư vấn hướng chăm sóc và dinh dưỡng phù hợp với tình trạng cụ thể.
Hệ thống Phòng khám PTA có chuyên khoa Nhi, thăm khám các bệnh lý đường tiêu hóa và tư vấn dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ. PTA cũng có đội ngũ bác sĩ với chuyên môn về tiêu hóa và dinh dưỡng Nhi, giúp phụ huynh theo dõi đồng thời tình trạng bệnh lý và quá trình phát triển của trẻ.
Nếu trẻ cứ uống sữa là bị tiêu chảy, phân chua, nhiều bọt, đầy hơi, quấy khóc hoặc chậm tăng cân, cha mẹ không nên tự đổi sữa nhiều lần. Hãy đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp, giúp trẻ cải thiện tiêu hóa, hấp thu tốt và phát triển khỏe mạnh.
