Sau khi uống sữa, nhiều trẻ xuất hiện tình trạng đi ngoài nhiều lần, phân có mùi chua, đầy hơi hoặc quấy khóc khiến cha mẹ lo lắng không biết con có bị bất dung nạp lactose hay không. Đây là một trong những rối loạn tiêu hóa khá phổ biến ở trẻ em, đặc biệt sau các đợt tiêu chảy cấp hoặc ở trẻ sinh non.
Việc nhận biết đúng dấu hiệu bất dung nạp lactose giúp phụ huynh đưa trẻ đi khám kịp thời, tránh tự ý đổi sữa hoặc cắt bỏ hoàn toàn các sản phẩm từ sữa khi chưa có chẩn đoán chính xác.
Bất dung nạp lactose là gì?
Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ, sữa bò và các sản phẩm từ sữa. Để tiêu hóa được lactose, ruột non cần tiết ra một loại enzyme gọi là lactase.
Khi cơ thể không sản xuất đủ enzyme này, lactose sẽ không được tiêu hóa hoàn toàn mà đi xuống đại tràng. Tại đây, lactose bị vi khuẩn đường ruột lên men, tạo ra khí và kéo nước vào lòng ruột, gây nên các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy.
Những dấu hiệu bất dung nạp lactose thường gặp
Các triệu chứng thường xuất hiện từ 30 phút đến 2 giờ sau khi trẻ uống sữa hoặc ăn thực phẩm chứa lactose, tuy nhiên mức độ có thể khác nhau tùy lượng lactose tiêu thụ và khả năng sản xuất enzyme lactase của từng trẻ.
Tiêu chảy sau khi uống sữa
Đây là dấu hiệu phổ biến nhất.
Trẻ thường đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, có thể sủi bọt hoặc có mùi chua rõ rệt. Một số trẻ còn bị hăm đỏ vùng hậu môn do phân có tính acid.
Nếu tiêu chảy chỉ xuất hiện sau khi uống sữa và giảm khi ngừng sử dụng thực phẩm chứa lactose, bác sĩ có thể nghĩ đến bất dung nạp lactose và chỉ định thêm các phương pháp đánh giá phù hợp.
Phân có mùi chua
Nhiều phụ huynh nhận thấy phân của trẻ có mùi chua hơn bình thường, đôi khi kèm theo bọt hoặc lỏng.
Đây là biểu hiện khá điển hình khi lactose chưa được tiêu hóa hết và bị lên men trong đường ruột.
Đầy hơi, chướng bụng
Sau khi bú hoặc uống sữa, bụng trẻ có thể căng hơn bình thường, trẻ xì hơi nhiều hoặc có cảm giác khó chịu.
Tình trạng này xảy ra do quá trình lên men lactose tạo ra nhiều khí trong đại tràng.
Đau bụng, quấy khóc
Trẻ nhỏ chưa biết diễn tả cảm giác đau nên thường biểu hiện bằng quấy khóc, co chân lên bụng, bỏ bú hoặc khó ngủ sau khi ăn.
Ở trẻ lớn hơn, bé có thể than đau quặn bụng hoặc cảm giác khó chịu vùng quanh rốn.
Buồn nôn hoặc nôn
Một số trẻ có thể buồn nôn hoặc nôn sau khi uống sữa, đặc biệt khi sử dụng lượng lactose lớn. Tuy nhiên, triệu chứng này ít gặp hơn so với tiêu chảy hoặc đầy hơi.
Chậm tăng cân nếu kéo dài
Nếu bất dung nạp lactose kéo dài mà không được phát hiện, trẻ có thể ăn uống kém, tiêu chảy kéo dài, hấp thu dinh dưỡng giảm và ảnh hưởng đến quá trình tăng cân, phát triển thể chất.
Đây là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm để tìm nguyên nhân chính xác.
Phân biệt bất dung nạp lactose với dị ứng đạm sữa bò
Đây là hai tình trạng rất dễ bị nhầm lẫn nhưng cơ chế hoàn toàn khác nhau.
Bất dung nạp lactose là rối loạn tiêu hóa do thiếu enzyme lactase nên chủ yếu gây các triệu chứng tại đường tiêu hóa như tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng hoặc phân chua.
Trong khi đó, dị ứng đạm sữa bò là phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa bò. Ngoài các triệu chứng tiêu hóa, trẻ còn có thể nổi mề đay, phát ban, phù môi, khò khè hoặc khó thở. Đây là tình trạng cần được chẩn đoán và xử trí riêng biệt.
Những trẻ nào dễ bị bất dung nạp lactose?
Không phải mọi trẻ uống sữa đều có nguy cơ mắc tình trạng này.
Một số nhóm trẻ có nguy cơ cao hơn gồm:
- Trẻ bị tiêu chảy cấp hoặc viêm ruột khiến niêm mạc ruột bị tổn thương.
- Trẻ sinh non vì enzyme lactase chưa phát triển đầy đủ.
- Trẻ có tiền sử gia đình bị bất dung nạp lactose.
- Trẻ mắc một số bệnh lý ảnh hưởng đến niêm mạc ruột như bệnh Celiac hoặc bệnh Crohn.
Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ trẻ bị bất dung nạp lactose?
Nếu nhận thấy trẻ thường xuyên xuất hiện các triệu chứng sau khi uống sữa, cha mẹ không nên tự ý đổi nhiều loại sữa hoặc loại bỏ hoàn toàn sữa khỏi khẩu phần ăn.
Việc cắt sữa không đúng chỉ định có thể khiến trẻ thiếu năng lượng, canxi, vitamin D và nhiều vi chất cần thiết cho quá trình phát triển.
Bác sĩ sẽ dựa vào thời điểm xuất hiện triệu chứng, chế độ ăn, tiền sử bệnh và có thể chỉ định một số phương pháp như chế độ ăn loại trừ lactose trong thời gian ngắn hoặc các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân. Sau khi có chẩn đoán, trẻ sẽ được hướng dẫn chế độ dinh dưỡng phù hợp nhằm vừa kiểm soát triệu chứng vừa đảm bảo tăng trưởng.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu trẻ có các biểu hiện như tiêu chảy kéo dài sau khi uống sữa, phân chua nhiều lần trong ngày, đau bụng tái diễn, đầy hơi kéo dài, chậm tăng cân hoặc tình trạng không cải thiện sau khi đã điều chỉnh chế độ ăn.
Đặc biệt, nếu trẻ có tiêu chảy nhiều gây mất nước, nôn liên tục, sốt hoặc có máu trong phân, cần đưa trẻ đi khám ngay để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Kết luận
Các dấu hiệu bất dung nạp lactose thường gặp gồm tiêu chảy sau khi uống sữa, phân có mùi chua, đầy hơi, đau bụng, chướng bụng và đôi khi ảnh hưởng đến tăng trưởng nếu kéo dài. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác hoặc dễ nhầm với dị ứng đạm sữa bò. Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý đổi sữa hoặc loại bỏ sữa khỏi khẩu phần của trẻ mà cần đưa con đến cơ sở y tế để được chẩn đoán chính xác và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Nếu bé thường xuyên đi ngoài phân chua, tiêu chảy sau khi uống sữa, đầy hơi, đau bụng hoặc chậm tăng cân nghi ngờ bất dung nạp lactose, phụ huynh hãy đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được các bác sĩ chuyên khoa Nhi và Tiêu hóa – Dinh dưỡng thăm khám. Tại PTA, trẻ sẽ được đánh giá toàn diện nguyên nhân rối loạn tiêu hóa, tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa, giúp cải thiện triệu chứng, đảm bảo hấp thu dinh dưỡng và hỗ trợ phát triển khỏe mạnh.
