Một đợt tiêu chảy của trẻ vừa ổn định được vài ngày nhưng sau đó phân lại lỏng, số lần đi ngoài tăng lên. Tình trạng lặp lại nhiều lần khiến không ít cha mẹ liên tục đổi sữa, bổ sung men vi sinh hoặc tìm thuốc cầm tiêu chảy.
Thực tế, trẻ tiêu chảy tái đi tái lại có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Nếu chỉ tập trung làm giảm số lần đi ngoài mà không đánh giá chế độ ăn, tiền sử bệnh và khả năng hấp thu, vấn đề có thể tiếp tục quay trở lại. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, tiêu chảy thường xuyên còn có nguy cơ ảnh hưởng đến dinh dưỡng và tốc độ tăng cân.
Vì sao trẻ cứ hết tiêu chảy rồi lại tái phát?
Đường ruột chưa hồi phục sau đợt tiêu chảy trước
Sau một đợt viêm hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa, niêm mạc ruột của trẻ có thể cần thời gian để phục hồi. Trong giai đoạn này, khả năng tiêu hóa và hấp thu một số chất có thể chưa trở lại bình thường.
Nhiễm trùng đường tiêu hóa lặp lại
Trẻ có thể gặp các đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Một số trường hợp có thể kèm sốt, nôn, đau bụng, phân nhầy hoặc có máu.
Khi triệu chứng tái diễn nhiều lần, trẻ cần được khám để xác định nguyên nhân thay vì tự sử dụng kháng sinh.
Kém hấp thu lactose sau tổn thương đường ruột
Sau tiêu chảy, hoạt động của enzyme lactase ở niêm mạc ruột có thể giảm tạm thời. Khi lactose không được tiêu hóa hết, trẻ có thể đi phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, bụng sôi, đầy hơi và quấy khóc sau bú.
Tuy nhiên, các dấu hiệu này không đủ để kết luận trẻ bất dung nạp lactose. Việc tự chuyển sang sữa không lactose hoặc cắt sữa mẹ có thể không cần thiết nếu chưa được đánh giá cụ thể.
Chế độ ăn và sữa thay đổi liên tục
Khi con tiêu chảy, nhiều gia đình thử đổi sữa, đổi thực phẩm, kiêng nhiều món hoặc bổ sung nhiều sản phẩm cùng lúc. Những thay đổi liên tục có thể khiến cha mẹ khó xác định yếu tố nào thực sự liên quan đến triệu chứng.
Nhìn vào những dấu hiệu nào để đánh giá mức độ?
Theo dõi tính chất phân và triệu chứng đi kèm
Cha mẹ nên chú ý phân có nhiều nước hay không, có mùi chua, bọt, nhầy hoặc máu không. Đồng thời, cần quan sát trẻ có sốt, nôn, đau bụng, bụng chướng hoặc quấy khóc bất thường hay không.
Đừng bỏ qua cân nặng của trẻ
Tiêu chảy tái đi tái lại có thể làm giảm lượng thức ăn trẻ nhận được và ảnh hưởng đến hấp thu dưỡng chất. Nếu tình trạng kéo dài, trẻ có nguy cơ chậm tăng cân hoặc suy dinh dưỡng.
PTA cũng lưu ý rằng rối loạn tiêu hóa thường xuyên có thể tạo thành vòng luẩn quẩn với tình trạng kém hấp thu và suy dinh dưỡng ở trẻ. Vì vậy, nếu trẻ tiêu chảy thường xuyên kèm tăng cân kém, cha mẹ cần quan tâm cả vấn đề tiêu hóa và dinh dưỡng.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ tiêu chảy tái đi tái lại?
Duy trì ăn bú phù hợp
Trẻ bú mẹ nên tiếp tục bú theo nhu cầu nếu bác sĩ không có chỉ định khác. Trẻ đã ăn dặm cần được duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi, có thể chia nhỏ bữa khi trẻ ăn kém.
Không nên bắt trẻ nhịn ăn hoặc chỉ ăn cháo loãng kéo dài. Việc kiêng khem quá mức có thể làm giảm năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho quá trình hồi phục.
Không tự dùng thuốc hoặc đổi sữa nhiều lần
Cha mẹ không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh mỗi khi trẻ tái phát. Kháng sinh chỉ phù hợp trong những trường hợp có chỉ định và không điều trị được mọi nguyên nhân gây tiêu chảy.
Nếu trẻ thường xuyên phân chua, phân xanh, nhiều bọt hoặc đầy hơi, cha mẹ cũng không nên lập tức đổi sang sữa không lactose. Bác sĩ cần đánh giá chế độ ăn bú, tình trạng phân và tăng trưởng trước khi quyết định có cần điều chỉnh sữa hay không.
Chú ý phòng mất nước
Khi trẻ đi ngoài nhiều nước, cha mẹ cần quan sát lượng nước tiểu, môi miệng và trạng thái tỉnh táo. Trẻ tiểu ít, khô miệng, mắt trũng, mệt hoặc lừ đừ có thể đang mất nước và cần được đánh giá sớm.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi tình trạng kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, đặc biệt nếu trẻ sốt, nôn nhiều, đau bụng, phân có máu, bỏ bú hoặc ăn kém. Những dấu hiệu mất nước như tiểu ít, mắt trũng, môi khô và lừ đừ cần được xử trí sớm.
Trẻ chậm tăng cân, sút cân hoặc thường xuyên mệt sau nhiều đợt tiêu chảy cũng cần được đánh giá về dinh dưỡng và khả năng hấp thu. Không nên đợi đến khi trẻ gầy đi rõ rệt mới tìm nguyên nhân.
Tìm đúng nguyên nhân tiêu chảy tái diễn tại Hệ thống Phòng khám PTA
Trẻ tiêu chảy tái đi tái lại có thể liên quan đến nhiều yếu tố từ nhiễm trùng, chế độ ăn, khả năng hấp thu đến quá trình phục hồi của đường ruột. Vì vậy, mỗi trẻ cần được xem xét dựa trên triệu chứng, tiền sử, chế độ ăn bú và quá trình tăng trưởng.
Chuyên khoa Nhi tại Hệ thống Phòng khám PTA tiếp nhận trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi, trong đó có thăm khám bệnh lý đường tiêu hóa và tư vấn dinh dưỡng. Đội ngũ PTA cũng có bác sĩ có chuyên môn trong thăm khám tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa và các vấn đề dinh dưỡng ở trẻ.
Nếu trẻ tiêu chảy tái đi tái lại, phân lỏng kéo dài, phân chua, nhiều bọt, có nhầy, ăn bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Tìm đúng nguyên nhân từ sớm giúp hạn chế việc tự đổi sữa, kiêng ăn hoặc sử dụng thuốc không cần thiết, đồng thời góp phần bảo vệ khả năng hấp thu và quá trình tăng trưởng của trẻ.
