Trẻ đột nhiên đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hơn bình thường khiến nhiều cha mẹ cho rằng con đang bị rối loạn tiêu hóa. Đây là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ do hệ tiêu hóa còn nhạy cảm với sự thay đổi của thức ăn, môi trường và một số tác nhân gây bệnh.
Tuy nhiên, trẻ tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa không phải lúc nào cũng có thể tự xử lý tại nhà. Nếu tiêu chảy nhiều, kéo dài hoặc kèm những biểu hiện bất thường, trẻ có nguy cơ mất nước và ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng. Cha mẹ cần nhận biết đúng để có hướng chăm sóc phù hợp.
Vì sao rối loạn tiêu hóa có thể khiến trẻ bị tiêu chảy?
Rối loạn tiêu hóa là cách gọi thường dùng để mô tả những bất thường trong hoạt động của đường tiêu hóa. Trẻ có thể xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện như đầy bụng, đau bụng, nôn, táo bón hoặc tiêu chảy.
Chế độ ăn thay đổi đột ngột
Khi bắt đầu ăn dặm, thử thực phẩm mới hoặc thay đổi khẩu phần, hệ tiêu hóa của trẻ cần thời gian thích nghi. Một số trẻ có thể đi ngoài nhiều hơn hoặc phân trở nên lỏng trong thời gian ngắn.
Với trẻ uống sữa công thức, việc liên tục đổi loại sữa cũng có thể làm tính chất phân thay đổi. Vì vậy, cha mẹ không nên thay đổi nhiều loại thực phẩm hoặc sữa cùng lúc khi trẻ đang có biểu hiện tiêu hóa bất thường.
Nhiễm trùng đường tiêu hóa
Virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể gây tiêu chảy ở trẻ. Khi đó, trẻ không chỉ đi phân lỏng mà còn có thể sốt, nôn, đau bụng, mệt mỏi, phân nhầy hoặc có máu.
Những trường hợp này cần được phân biệt với rối loạn tiêu hóa nhẹ do chế độ ăn. Cha mẹ không nên tự mua kháng sinh vì không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều cần sử dụng thuốc này.
Khả năng tiêu hóa lactose bị ảnh hưởng
Sau một đợt viêm hoặc nhiễm trùng đường ruột, niêm mạc ruột có thể bị tổn thương tạm thời, làm giảm hoạt động của enzyme lactase. Trẻ có thể xuất hiện phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, bụng sôi và đầy hơi.
Tuy nhiên, các dấu hiệu trên không đủ để kết luận trẻ bất dung nạp lactose. Việc đổi sang sữa không lactose cần được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể.
Hệ tiêu hóa của trẻ còn nhạy cảm
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa vẫn đang hoàn thiện. Khả năng tiêu hóa thức ăn và hệ vi sinh đường ruột có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Vì vậy, trẻ dễ xuất hiện các đợt rối loạn tiêu hóa khi chế độ ăn, sinh hoạt hoặc sức khỏe thay đổi.
Nhìn vào đâu để biết tình trạng tiêu chảy có đáng lo?
Thay vì chỉ đếm số lần đi ngoài, cha mẹ nên quan sát tổng thể tình trạng của trẻ. Một trẻ đi ngoài nhiều nhưng vẫn tỉnh táo, bú tốt và tiểu bình thường sẽ khác với trẻ đi phân toàn nước, bỏ bú và mệt mỏi.
Quan sát đặc điểm phân
Cha mẹ nên chú ý phân lỏng đến mức nào, có nhiều nước hay không, màu sắc và mùi thay đổi ra sao. Phân có nhiều nhầy hoặc máu là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý.
Có thể chụp lại hình ảnh phân và ghi số lần đi ngoài mỗi ngày. Đây là những thông tin hữu ích để bác sĩ đánh giá tình trạng tiêu hóa khi trẻ đi khám.
Theo dõi dấu hiệu mất nước
Tiêu chảy khiến trẻ mất nước và điện giải qua phân. Trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn, nhất là khi đi ngoài liên tục hoặc kèm nôn.
Nếu trẻ tiểu ít, môi miệng khô, mắt trũng, mệt, lừ đừ hoặc bú kém, cha mẹ nên đưa con đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm.
Đừng bỏ qua cân nặng
Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn có thể làm trẻ ăn ít và hấp thu dưỡng chất kém hơn. Website PTA cũng lưu ý rối loạn tiêu hóa thường xuyên có thể tạo vòng luẩn quẩn với kém hấp thu và suy dinh dưỡng. Vì vậy, trẻ tiêu chảy nhiều lần kèm chậm tăng cân cần được đánh giá cả tiêu hóa lẫn dinh dưỡng.
Chăm sóc trẻ tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa như thế nào?
Mục tiêu chăm sóc không phải làm trẻ ngừng đi ngoài ngay lập tức mà là phòng mất nước, duy trì dinh dưỡng và tìm nguyên nhân nếu triệu chứng không cải thiện.
Tiếp tục cho trẻ ăn bú phù hợp
Trẻ bú mẹ nên tiếp tục được bú theo nhu cầu nếu không có chỉ định khác. Sữa mẹ vừa cung cấp nước vừa bổ sung năng lượng và dưỡng chất cho trẻ.
Với trẻ đã ăn dặm, cha mẹ nên duy trì chế độ ăn phù hợp với độ tuổi, có thể chia nhỏ bữa nếu trẻ ăn kém. Không nên bắt trẻ nhịn ăn hoặc chỉ cho ăn cháo loãng kéo dài vì cơ thể vẫn cần năng lượng để hồi phục.
Chú ý bù nước
Khi trẻ đi phân lỏng nhiều lần, phòng mất nước là ưu tiên quan trọng. Việc bù nước và điện giải cần thực hiện đúng cách, phù hợp với tuổi và tình trạng của trẻ.
Nếu trẻ nôn liên tục, không thể uống, tiểu ít hoặc có biểu hiện mất nước, cha mẹ không nên cố xử lý kéo dài tại nhà.
Không tự ý dùng thuốc
Thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh hoặc các sản phẩm hỗ trợ không nên được sử dụng tùy tiện ở trẻ nhỏ. Cách điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây tiêu chảy.
Tương tự, cha mẹ không nên thấy trẻ phân chua, nhiều bọt hoặc tiêu chảy là lập tức đổi sang sữa không lactose. Đổi sữa liên tục đôi khi còn khiến việc xác định nguyên nhân trở nên khó khăn hơn.
Khi hệ tiêu hóa của trẻ chưa ổn định, PTA đồng hành cùng cha mẹ
Trẻ nên được đưa đi khám nếu tiêu chảy kéo dài không cải thiện, đi ngoài quá nhiều lần hoặc liên tục tái diễn. Đặc biệt, cha mẹ cần đưa con đi khám sớm khi trẻ sốt cao, nôn nhiều, đau bụng, phân có máu, bỏ bú, ăn kém hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.
Với những trẻ thường xuyên rối loạn tiêu hóa, phân bất thường và chậm tăng cân, việc thăm khám còn giúp đánh giá khả năng hấp thu và chế độ dinh dưỡng. Không nên chỉ tập trung làm giảm tiêu chảy mà bỏ qua quá trình tăng trưởng của trẻ.
Nếu trẻ tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa, đi ngoài nhiều lần, phân lỏng kéo dài, đầy hơi, ăn bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Đánh giá đúng nguyên nhân từ sớm giúp hạn chế tình trạng tự dùng thuốc, đổi sữa hoặc kiêng ăn không cần thiết, đồng thời góp phần bảo vệ hệ tiêu hóa và quá trình phát triển của trẻ.
