Trẻ chướng bụng có thể do nuốt nhiều không khí khi bú, ăn quá no, táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa. Cha mẹ cần quan sát mức độ căng bụng, khả năng ăn bú và các biểu hiện đi kèm để xử lý phù hợp, đồng thời nhận biết khi nào trẻ cần được bác sĩ thăm khám.
Nhận biết trẻ chướng bụng qua những biểu hiện nào?
Bụng trẻ nhỏ thường tròn hơn người lớn nên không phải cứ thấy bụng to là chướng bụng. Cha mẹ cần kết hợp quan sát mức độ căng của bụng với những thay đổi trong ăn uống, đại tiện và sinh hoạt.
Bụng căng và trẻ xì hơi nhiều
Trẻ có thể có bụng căng hơn bình thường, thường xuyên xì hơi hoặc sôi bụng. Một số trẻ quấy khóc, co chân hoặc khó ngủ, đặc biệt sau cữ bú.
Nếu trẻ vẫn bú tốt, đi ngoài bình thường, không nôn và bụng mềm trở lại sau khi ợ hơi hoặc trung tiện, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi.
Trẻ nhanh no hoặc bú ít
Khí tích tụ trong đường tiêu hóa có thể tạo cảm giác căng tức khiến trẻ nhanh no. Trẻ đang bú có thể nhả ti sớm, quấy khóc giữa cữ; trẻ lớn hơn có thể ăn ít hoặc không muốn ăn tiếp.
Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, cha mẹ cần theo dõi cân nặng vì lượng thức ăn trẻ nhận được có thể bị ảnh hưởng.
Chướng bụng kèm thay đổi đại tiện
Phân là một dấu hiệu quan trọng. Trẻ chướng bụng kèm phân khô, đi ngoài khó có thể liên quan đến táo bón. Ngược lại, nếu trẻ đi phân lỏng, chua, nhiều bọt hoặc nhiều lần trong ngày, cần nghĩ đến các vấn đề tiêu hóa khác.
Cha mẹ có thể ghi lại số lần đại tiện và chụp hình phân khi có bất thường để cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ.
Vì sao bụng trẻ thường xuyên căng chướng?
Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ chướng bụng. Một số liên quan đến cách ăn bú và có thể cải thiện khi điều chỉnh, nhưng một số khác cần được đánh giá y tế.
Trẻ nuốt nhiều không khí khi bú
Đây là nguyên nhân thường gặp ở trẻ nhỏ. Khi ngậm bắt vú chưa phù hợp, bú quá nhanh hoặc sử dụng núm ti có dòng sữa không thích hợp, trẻ có thể nuốt nhiều không khí.
Lượng khí tích tụ khiến trẻ căng bụng, ợ hơi hoặc xì hơi nhiều. Vì vậy, cha mẹ nên kiểm tra tư thế bú trước khi nghĩ đến việc đổi sữa.
Ăn quá nhiều trong một bữa
Trẻ ăn quá no hoặc ăn nhanh có thể cảm thấy bụng căng sau bữa. Ở giai đoạn ăn dặm, hệ tiêu hóa còn đang làm quen với nhiều loại thực phẩm nên triệu chứng cũng dễ xuất hiện hơn.
Cha mẹ nên cung cấp khẩu phần phù hợp với độ tuổi, tôn trọng tín hiệu no của trẻ và tránh ép ăn.
Táo bón kéo dài
Khi phân lưu lại lâu trong đại tràng, trẻ có thể vừa chướng bụng vừa ăn kém. Biểu hiện thường gặp là phân khô cứng, rặn nhiều, đau khi đại tiện hoặc khoảng cách giữa các lần đi ngoài kéo dài.
Nếu nguyên nhân là táo bón, chỉ tìm cách giảm hơi trong bụng sẽ không giải quyết được vấn đề lâu dài.
Khả năng tiêu hóa một số thành phần bị ảnh hưởng
Khi lactose không được tiêu hóa đầy đủ, phần còn lại xuống đại tràng có thể bị lên men và sinh khí. Trẻ có thể đầy chướng bụng, sôi bụng, xì hơi nhiều, kèm phân lỏng, chua hoặc nhiều bọt.
Tuy nhiên, những biểu hiện này không đủ để khẳng định bất dung nạp lactose. Cha mẹ không nên tự cắt sữa mẹ hoặc chuyển sang sữa không lactose khi chưa xác định nguyên nhân.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ bị chướng bụng?
Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, ăn bú được và không có dấu hiệu bất thường, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc điều chỉnh cách ăn bú và theo dõi phản ứng của trẻ.
Điều chỉnh tư thế và tốc độ bú
Với trẻ bú mẹ, nên đảm bảo trẻ ngậm bắt vú phù hợp. Nếu dòng sữa xuống quá nhanh, có thể điều chỉnh tư thế để trẻ kiểm soát tốt hơn.
Với trẻ bú bình, cần lựa chọn núm ti có tốc độ dòng sữa phù hợp và giữ bình sao cho hạn chế trẻ hút nhiều không khí. Sau bú, cha mẹ có thể bế trẻ ở tư thế phù hợp để hỗ trợ ợ hơi.
Chia khẩu phần phù hợp
Với trẻ đã ăn dặm, không nên ép trẻ ăn quá nhiều trong một bữa. Nếu con thường xuyên chướng bụng sau khi ăn, cha mẹ có thể chia khẩu phần phù hợp hơn và theo dõi phản ứng với từng loại thực phẩm.
Không nên tự loại bỏ hàng loạt thực phẩm vì lo “khó tiêu”. Trẻ vẫn cần chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng và dưỡng chất để phát triển.
Không tự ý đổi sữa và dùng thuốc
Chướng bụng không đồng nghĩa với việc loại sữa hiện tại không phù hợp. Việc liên tục đổi sữa có thể khiến hệ tiêu hóa phải thích nghi nhiều lần và khiến cha mẹ khó xác định nguyên nhân.
Tương tự, thuốc, men tiêu hóa hoặc các sản phẩm hỗ trợ không nên được sử dụng tùy tiện. Nếu triệu chứng thường xuyên tái diễn, tìm nguyên nhân quan trọng hơn việc chỉ giảm đầy hơi tạm thời.
Theo dõi cả cân nặng của trẻ
Nếu trẻ thường xuyên chướng bụng, nhanh no hoặc ăn bú kém, cha mẹ nên theo dõi tốc độ tăng cân. Các vấn đề đường tiêu hóa hoặc kém hấp thu có thể liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ.
Chướng bụng thế nào thì cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu chướng bụng kéo dài, thường xuyên tái diễn hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến ăn uống và sinh hoạt. Đặc biệt cần chú ý khi bụng trẻ ngày càng căng, đau nhiều, nôn liên tục, sốt, bỏ bú hoặc mệt bất thường.
Chướng bụng đi kèm tiêu chảy kéo dài, táo bón nặng, phân có máu hoặc trẻ không đi ngoài, không trung tiện được cũng cần được đánh giá sớm. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, không nên chờ triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới đưa con đến cơ sở y tế.
Nếu trẻ không có biểu hiện cấp tính nhưng thường xuyên chướng bụng, ăn ít, sút cân hoặc chậm tăng cân, cha mẹ cũng nên kiểm tra cả hệ tiêu hóa và tình trạng dinh dưỡng.
Chuyên khoa Nhi của Hệ thống Phòng khám PTA tiếp nhận trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi, trong đó có thăm khám các bệnh lý đường tiêu hóa và tư vấn dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển.
Nếu trẻ chướng bụng kéo dài, bụng thường xuyên căng, xì hơi nhiều, đau bụng, phân bất thường, ăn bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ thăm khám, tìm nguyên nhân và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Tìm đúng nguyên nhân sẽ giúp trẻ cải thiện tình trạng chướng bụng hiệu quả hơn, đồng thời tránh việc tự đổi sữa, kiêng ăn hoặc sử dụng thuốc và sản phẩm hỗ trợ không cần thiết.
