Táo bón ở trẻ sơ sinh là một trong những vấn đề tiêu hóa khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng. Không ít phụ huynh cho rằng nếu bé vài ngày chưa đi ngoài thì chắc chắn đã bị táo bón. Tuy nhiên, trên thực tế, số lần đi tiêu ở trẻ sơ sinh rất khác nhau tùy theo việc bé bú mẹ hay bú sữa công thức, cũng như từng giai đoạn phát triển.
Việc nhận biết đúng thế nào là táo bón sẽ giúp cha mẹ tránh lo lắng không cần thiết, đồng thời phát hiện sớm những trường hợp cần được bác sĩ thăm khám để điều trị kịp thời.
Táo bón ở trẻ sơ sinh là gì?
Táo bón là tình trạng trẻ đi ngoài khó khăn do phân khô, cứng hoặc phải rặn nhiều khi đại tiện. Điều quan trọng là chẩn đoán táo bón không chỉ dựa vào số ngày trẻ chưa đi ngoài mà còn dựa vào tính chất phân và biểu hiện của trẻ.
Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn, có những bé đi ngoài sau mỗi cữ bú nhưng cũng có bé 5–7 ngày mới đi một lần. Nếu khi đi ngoài phân vẫn mềm, màu vàng, trẻ bú tốt, bụng mềm và tăng cân bình thường thì đây vẫn có thể là hiện tượng sinh lý do sữa mẹ được hấp thu gần như hoàn toàn.
Ngược lại, nếu trẻ đi ngoài khó, phân cứng, vón thành cục nhỏ, quấy khóc nhiều hoặc đau khi đại tiện thì cần nghĩ đến táo bón thực sự.
Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị táo bón
Ở trẻ sơ sinh, táo bón có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Một trong những nguyên nhân thường gặp là trẻ bú sữa công thức. Một số loại sữa có thể khiến phân của trẻ đặc hơn so với trẻ bú mẹ. Nếu pha sữa không đúng tỷ lệ hoặc trẻ không được cung cấp đủ lượng nước theo hướng dẫn của bác sĩ, nguy cơ táo bón cũng tăng lên.
Đối với trẻ bắt đầu ăn dặm từ khoảng 6 tháng tuổi, hệ tiêu hóa đang trong quá trình thích nghi với thực phẩm mới. Việc bổ sung quá nhiều bột, cháo, ngũ cốc nhưng thiếu rau củ và trái cây có thể khiến phân trở nên khô cứng.
Một số trẻ bị táo bón sau khi thay đổi loại sữa hoặc trong giai đoạn cơ thể đang hồi phục sau bệnh. Bên cạnh đó, một số bệnh lý hiếm gặp như suy giáp bẩm sinh, bệnh Hirschsprung hoặc dị tật hậu môn trực tràng cũng có thể là nguyên nhân gây táo bón kéo dài ngay từ những ngày đầu sau sinh. Những trường hợp này cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá sớm để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.
Dấu hiệu nhận biết táo bón ở trẻ sơ sinh
Cha mẹ nên theo dõi toàn diện thay vì chỉ quan tâm đến số lần đi tiêu.
Trẻ bị táo bón thường có biểu hiện đi ngoài khó khăn, phải rặn đỏ mặt trong thời gian dài nhưng lượng phân rất ít. Phân thường khô, cứng, vón thành từng viên hoặc có kích thước lớn.
Ngoài ra, trẻ có thể quấy khóc trước và trong khi đi ngoài, bụng chướng nhẹ, bú kém hơn bình thường hoặc ngủ không yên giấc. Một số trường hợp hậu môn bị nứt do phân cứng làm xuất hiện vài vệt máu đỏ tươi trên phân hoặc tã.
Nếu trẻ vẫn đi ngoài đều nhưng phân mềm, trẻ bú khỏe, tăng cân tốt thì cha mẹ không nên quá lo lắng dù khoảng cách giữa các lần đi tiêu có dài hơn những trẻ khác.
Táo bón ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?
Phần lớn các trường hợp táo bón chức năng ở trẻ sơ sinh đều có thể cải thiện sau khi điều chỉnh chế độ chăm sóc và dinh dưỡng phù hợp.
Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, trẻ có thể bị đau khi đi ngoài, nứt hậu môn, biếng bú và chậm tăng cân. Phân tích tụ lâu trong trực tràng còn khiến việc đại tiện ngày càng khó khăn hơn.
Đặc biệt, nếu trẻ sơ sinh không đi phân su trong vòng 48 giờ đầu sau sinh hoặc táo bón kéo dài kèm nôn ói, bụng chướng nhiều, sốt hoặc chậm tăng cân thì cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để loại trừ các bệnh lý bẩm sinh về đường tiêu hóa.
Cách xử lý táo bón ở trẻ sơ sinh an toàn
Việc xử trí táo bón cần dựa vào nguyên nhân và độ tuổi của trẻ.
Với trẻ bú mẹ hoàn toàn, mẹ nên tiếp tục duy trì việc cho bé bú theo nhu cầu. Đồng thời, mẹ cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và uống đủ nước để đảm bảo chất lượng nguồn sữa.
Nếu trẻ bú sữa công thức, cha mẹ cần kiểm tra lại cách pha sữa, đảm bảo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nên tự ý đổi sữa nhiều lần khi chưa có tư vấn từ bác sĩ vì điều này có thể khiến hệ tiêu hóa của trẻ khó thích nghi hơn.
Đối với trẻ đã ăn dặm, cần tăng cường rau xanh, trái cây phù hợp với lứa tuổi như bí đỏ, khoai lang, lê hoặc mận nghiền. Bên cạnh đó, cha mẹ nên cho trẻ uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ.
Một số trường hợp, massage bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ hoặc thực hiện các động tác vận động chân giống như đạp xe cũng có thể giúp kích thích nhu động ruột hoạt động hiệu quả hơn.
Cha mẹ tuyệt đối không nên tự ý thụt hậu môn, dùng mật ong, thuốc nhuận tràng hoặc các mẹo dân gian khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì có thể gây tổn thương niêm mạc hậu môn hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Trẻ không đi phân su trong 48 giờ đầu sau sinh.
- Táo bón kéo dài trên 2 tuần dù đã điều chỉnh chế độ ăn và chăm sóc.
- Phân rất cứng, có máu hoặc hậu môn nứt nhiều.
- Trẻ nôn nhiều, bụng chướng, bỏ bú hoặc quấy khóc liên tục.
- Trẻ chậm tăng cân hoặc sụt cân.
- Táo bón tái diễn nhiều lần hoặc nghi ngờ liên quan đến bệnh lý tiêu hóa.
Việc thăm khám sớm sẽ giúp bác sĩ xác định nguyên nhân chính xác, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp cho từng trẻ.
Làm thế nào để phòng ngừa táo bón ở trẻ sơ sinh?
Để giảm nguy cơ táo bón, cha mẹ nên ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu nếu có thể. Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, cần bổ sung thực phẩm mới từng bước, đảm bảo cân đối giữa tinh bột, chất đạm, chất béo và chất xơ.
Đối với trẻ bú sữa công thức, hãy pha sữa đúng tỷ lệ và lựa chọn sản phẩm phù hợp theo tư vấn của bác sĩ. Đồng thời, theo dõi thường xuyên số lần đi tiêu, tính chất phân và tốc độ tăng trưởng của trẻ để phát hiện sớm các bất thường.
Táo bón ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý, nhưng nếu tình trạng kéo dài hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá sớm để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển. Tại Hệ thống Phòng khám PTA, trẻ được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ Nhi và Tiêu hóa – Dinh dưỡng giàu kinh nghiệm, kết hợp đánh giá toàn diện tình trạng tiêu hóa, dinh dưỡng và tăng trưởng để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng bé. PTA tiếp nhận khám và điều trị các bệnh lý tiêu hóa, dinh dưỡng cho trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi với lộ trình theo dõi sát sao, giúp phụ huynh yên tâm đồng hành cùng con trong những năm đầu đời.
