Hệ tiêu hóa của trẻ, đặc biệt trong những năm đầu đời, vẫn đang hoàn thiện nên khá nhạy cảm với thay đổi về sữa, thức ăn, môi trường và sức khỏe. Vì vậy, tình trạng đầy hơi, phân bất thường, táo bón hay tiêu chảy có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm.
Tuy nhiên, trẻ rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc thường xuyên tái diễn không nên được xem nhẹ. Khi ăn uống và hấp thu bị ảnh hưởng, trẻ có thể biếng ăn, chậm tăng cân và thiếu hụt dinh dưỡng. Cha mẹ cần nhận biết biểu hiện, theo dõi diễn biến và tìm nguyên nhân thay vì chỉ xử lý từng triệu chứng.
6 biểu hiện thường gặp khi trẻ rối loạn tiêu hóa
Rối loạn tiêu hóa không phải một bệnh cụ thể mà thường được dùng để mô tả nhóm triệu chứng liên quan đến đường tiêu hóa. Mỗi trẻ có thể chỉ gặp một biểu hiện hoặc nhiều triệu chứng cùng lúc.
1. Đi ngoài nhiều lần hoặc tiêu chảy
Trẻ có thể đột ngột đi ngoài nhiều hơn bình thường, phân lỏng hoặc nhiều nước. Một số trường hợp phân có màu xanh, mùi chua, nhiều bọt hoặc nhầy.
Cha mẹ không nên chỉ dựa vào số lần đại tiện để kết luận tiêu chảy. Trẻ bú mẹ có thể đi ngoài nhiều lần mỗi ngày nhưng vẫn bình thường nếu phân không thay đổi bất thường, trẻ bú tốt và tăng cân phù hợp.
2. Táo bón, khó đi ngoài
Táo bón thường khiến trẻ đi ngoài khó, phân khô cứng, có thể thành từng viên nhỏ. Trẻ lớn đôi khi sợ đi ngoài vì đau, từ đó hình thành thói quen nhịn đại tiện và khiến táo bón kéo dài hơn.
3. Đầy hơi và sôi bụng
Trẻ thường xuyên xì hơi, bụng căng hoặc sôi bụng sau bú có thể đang gặp vấn đề về tiêu hóa. Tuy nhiên, đầy hơi cũng có thể xuất hiện tạm thời do trẻ nuốt nhiều không khí khi bú hoặc chế độ ăn thay đổi.
4. Đau bụng, quấy khóc
Trẻ lớn có thể mô tả vị trí đau, trong khi trẻ nhỏ thường biểu hiện bằng quấy khóc, co chân, bỏ bú hoặc ngủ không yên. Đau bụng dữ dội, kéo dài hoặc kèm nôn, sốt cần được thăm khám sớm.
5. Nôn hoặc nôn trớ nhiều
Nôn trớ khá phổ biến ở trẻ nhỏ, nhưng nếu trẻ nôn liên tục, nôn mạnh, ăn bú kém hoặc mệt thì cha mẹ không nên coi đó chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường.
6. Ăn kém và chậm tăng cân
Đây là biểu hiện dễ bị bỏ qua. Khi hệ tiêu hóa thường xuyên bất ổn, trẻ có thể ăn ít hơn hoặc hấp thu dưỡng chất không tốt. Nếu cân nặng tăng chậm đi kèm phân bất thường kéo dài, trẻ cần được đánh giá cả tiêu hóa và dinh dưỡng.
Điều gì khiến hệ tiêu hóa của trẻ liên tục bất ổn?
Không phải trẻ nào rối loạn tiêu hóa cũng có cùng nguyên nhân. Việc xác định yếu tố liên quan rất quan trọng bởi cách xử lý tiêu chảy, táo bón hay kém hấp thu hoàn toàn khác nhau.
Thay đổi sữa và chế độ ăn
Trẻ bắt đầu ăn dặm, thử thực phẩm mới hoặc thay đổi khẩu phần có thể xuất hiện những thay đổi về phân. Với trẻ dùng sữa công thức, đổi loại sữa cũng có thể khiến hệ tiêu hóa cần thời gian thích nghi.
Cha mẹ nên tránh thay đổi nhiều loại sữa hoặc thực phẩm cùng lúc khi trẻ đang có triệu chứng vì sẽ khó xác định yếu tố liên quan.
Nhiễm trùng đường tiêu hóa
Virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể gây tiêu chảy, nôn và đau bụng. Một số trẻ còn sốt, mệt, phân có nhầy hoặc máu.
Không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều cần dùng kháng sinh. Cha mẹ không nên tự mua thuốc điều trị khi chưa biết nguyên nhân.
Khả năng tiêu hóa và hấp thu bị ảnh hưởng
Sau một đợt tiêu chảy, niêm mạc ruột có thể bị ảnh hưởng tạm thời, làm giảm hoạt động của enzyme lactase. Khi đó, trẻ có thể đi phân lỏng, phân chua, nhiều bọt, đầy hơi hoặc sôi bụng.
Ngoài ra, một số vấn đề như dị ứng thực phẩm hoặc kém hấp thu cũng có thể gây triệu chứng tiêu hóa kéo dài. Chỉ nhìn màu sắc và mùi của phân chưa đủ để xác định nguyên nhân.
Trẻ rối loạn tiêu hóa nên chăm sóc thế nào?
Trước tiên, cha mẹ cần quan sát tình trạng của trẻ thay vì vội tìm thuốc hoặc đổi sữa. Có thể ghi lại số lần đi ngoài, đặc điểm phân, thực phẩm trẻ đã ăn và thời điểm triệu chứng xuất hiện.
Duy trì chế độ ăn bú phù hợp
Trẻ bú mẹ nên tiếp tục bú theo nhu cầu nếu không có chỉ định khác. Trẻ đã ăn dặm cần được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất phù hợp với độ tuổi.
Khi trẻ tiêu chảy, không nên chỉ cho ăn cháo loãng hoặc kiêng quá nhiều thực phẩm kéo dài. Với trẻ táo bón, cần xem xét lượng nước, chất xơ, vận động và thói quen đi ngoài.
Đừng tự đổi sữa khi thấy phân bất thường
Phân xanh, phân chua, nhiều bọt hoặc đầy hơi không đồng nghĩa với việc loại sữa hiện tại không phù hợp. Cha mẹ cũng không nên tự chuyển sang sữa không lactose chỉ dựa vào đặc điểm phân.
Nếu triệu chứng xuất hiện sau đổi sữa hoặc kéo dài nhiều ngày, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá trước khi tiếp tục thay đổi.
Thận trọng với thuốc và sản phẩm hỗ trợ
Thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh, men tiêu hóa hoặc men vi sinh cần được sử dụng phù hợp với tình trạng của trẻ. Việc sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc đôi khi khiến cha mẹ khó biết yếu tố nào thực sự giúp trẻ cải thiện.
Đặc biệt, nếu trẻ tiêu chảy nhiều, cần chú ý nguy cơ mất nước. Tiểu ít, khô miệng, mắt trũng, mệt hoặc lừ đừ là những biểu hiện cần được đánh giá y tế sớm.
Khi nào rối loạn tiêu hóa không còn là chuyện nhỏ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu các triệu chứng kéo dài, thường xuyên tái diễn hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt. Những biểu hiện như tiêu chảy liên tục, phân có máu, nôn nhiều, sốt, đau bụng dữ dội, bụng chướng hoặc bỏ bú cần được chú ý.
Ngay cả khi trẻ không có triệu chứng cấp tính, việc thường xuyên đầy hơi, phân bất thường, ăn kém hoặc chậm tăng cân cũng là lý do nên kiểm tra. Rối loạn tiêu hóa và dinh dưỡng có thể tác động qua lại: tiêu hóa kém ảnh hưởng hấp thu, trong khi tình trạng dinh dưỡng không tốt lại có thể khiến trẻ khó phục hồi.
Tại Hệ thống Phòng khám PTA, chuyên khoa Nhi tiếp nhận trẻ từ sơ sinh đến 16 tuổi với các vấn đề về đường tiêu hóa và dinh dưỡng. Trẻ có thể được bác sĩ đánh giá triệu chứng, chế độ ăn bú và quá trình tăng trưởng để xác định nguyên nhân phù hợp.
Nếu trẻ thường xuyên tiêu chảy, táo bón, đầy hơi, đau bụng, phân bất thường, ăn bú kém hoặc chậm tăng cân, cha mẹ có thể đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được thăm khám và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Tìm đúng nguyên nhân của tình trạng trẻ rối loạn tiêu hóa giúp cha mẹ tránh tự đổi sữa, kiêng ăn hoặc sử dụng thuốc không cần thiết, đồng thời hỗ trợ trẻ duy trì khả năng hấp thu và tăng trưởng tốt hơn.
