Tự kỷ hay rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ. Hiện nay, số lượng trẻ được phát hiện có dấu hiệu tự kỷ ngày càng tăng, tuy nhiên nhiều trường hợp vẫn được chẩn đoán muộn do cha mẹ chưa nhận biết được các biểu hiện ban đầu.
Các chuyên gia cho rằng việc khám tự kỷ cho trẻ càng sớm càng giúp trẻ có cơ hội can thiệp hiệu quả hơn. Khi được đánh giá và hỗ trợ đúng thời điểm, nhiều trẻ có thể cải thiện đáng kể khả năng ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và khả năng học tập.
Tự kỷ là gì?
Rối loạn phổ tự kỷ là tình trạng ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ, khiến trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, tương tác xã hội và có những hành vi lặp đi lặp lại.
Mức độ tự kỷ ở mỗi trẻ không giống nhau. Có trẻ chỉ gặp khó khăn nhẹ trong giao tiếp nhưng vẫn học tập bình thường, trong khi một số trẻ khác cần được hỗ trợ chuyên sâu trong nhiều lĩnh vực phát triển. Vì vậy, việc đánh giá bởi bác sĩ và chuyên gia tâm lý là rất cần thiết để xác định chính xác tình trạng của trẻ.
Những dấu hiệu cảnh báo cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tự kỷ
Trẻ chậm nói hoặc không nói
Đây là một trong những dấu hiệu khiến nhiều phụ huynh đưa con đi khám. Trẻ có thể ít bập bẹ, chậm nói từ đơn, không ghép câu hoặc không sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp với người khác.
Một số trẻ có thể nói được nhưng chỉ lặp lại lời người khác hoặc sử dụng ngôn ngữ không phù hợp với hoàn cảnh.
Ít giao tiếp mắt
Trẻ thường tránh nhìn vào mắt người đối diện khi được gọi tên hoặc khi giao tiếp. Nhiều trẻ không duy trì được ánh mắt trong quá trình trò chuyện hay vui chơi cùng người khác.
Không phản ứng khi được gọi tên
Nhiều phụ huynh nhầm tưởng con bị giảm thính lực vì gọi nhiều lần nhưng trẻ không quay lại. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra thính lực vẫn hoàn toàn bình thường.
Đây là một dấu hiệu khá điển hình của rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ nhỏ.
Thích chơi một mình
Trẻ ít quan tâm đến bạn bè hoặc người thân xung quanh. Thay vì tham gia các trò chơi tương tác, trẻ thường thích chơi một mình trong thời gian dài.
Một số trẻ có thể không biết cách bắt đầu hoặc duy trì các hoạt động chơi chung với người khác.
Hành vi lặp đi lặp lại
Trẻ có thể liên tục xoay đồ vật, xếp đồ chơi theo một trật tự cố định, vẫy tay trước mặt hoặc thực hiện cùng một hành động nhiều lần.
Những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày cũng có thể khiến trẻ khó chịu hoặc nổi cơn ăn vạ.
Khám tự kỷ cho trẻ gồm những gì?
Nhiều phụ huynh lo lắng rằng việc khám tự kỷ chỉ dựa vào quan sát bên ngoài. Trên thực tế, quá trình đánh giá thường được thực hiện khá toàn diện.
Khai thác tiền sử phát triển
Bác sĩ sẽ trao đổi với cha mẹ về quá trình mang thai, sinh nở, các mốc phát triển vận động, ngôn ngữ và hành vi của trẻ.
Những thông tin này giúp nhận diện các dấu hiệu bất thường xuất hiện từ sớm.
Quan sát hành vi và tương tác
Trong buổi khám, chuyên gia sẽ quan sát cách trẻ giao tiếp, chơi đùa, phản ứng với người lạ và khả năng tương tác với môi trường xung quanh.
Đây là bước quan trọng giúp đánh giá các đặc điểm cốt lõi của rối loạn phổ tự kỷ.
Thực hiện các thang đo và công cụ đánh giá
Tùy theo độ tuổi, trẻ có thể được thực hiện các bộ công cụ sàng lọc và đánh giá chuyên sâu như M-CHAT, CARS hoặc các trắc nghiệm phát triển khác.
Những công cụ này hỗ trợ bác sĩ xác định nguy cơ tự kỷ cũng như mức độ ảnh hưởng của rối loạn đến sự phát triển của trẻ.
Đánh giá các lĩnh vực phát triển
Ngoài việc xác định trẻ có tự kỷ hay không, bác sĩ còn đánh giá:
- Khả năng ngôn ngữ
- Khả năng nhận thức
- Kỹ năng xã hội
- Hành vi cảm xúc
- Khả năng thích nghi trong cuộc sống hàng ngày
Kết quả giúp xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp cho từng trẻ.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám tự kỷ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu bất thường kéo dài như:
- Chậm nói hơn so với các trẻ cùng tuổi.
- Không phản ứng khi gọi tên.
- Ít giao tiếp mắt.
- Không biết chỉ tay để yêu cầu hoặc chia sẻ sự chú ý.
- Không thích chơi cùng người khác.
- Có hành vi lặp đi lặp lại bất thường.
Đặc biệt, trẻ từ 18 đến 36 tháng tuổi là giai đoạn vàng để sàng lọc và phát hiện sớm tự kỷ. Can thiệp càng sớm, khả năng cải thiện của trẻ càng cao.
Vì sao không nên chờ trẻ lớn mới đi khám?
Nhiều gia đình vẫn có tâm lý “đợi lớn sẽ tự biết nói” hoặc “con trai thường nói chậm hơn con gái”. Điều này có thể khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp.
Tự kỷ không thể tự khỏi theo thời gian. Nếu được phát hiện muộn, trẻ có nguy cơ gặp nhiều khó khăn hơn trong học tập, giao tiếp và hòa nhập xã hội.
Ngược lại, khi được đánh giá sớm và xây dựng chương trình hỗ trợ phù hợp, nhiều trẻ có thể cải thiện rõ rệt các kỹ năng phát triển quan trọng.
Địa chỉ khám tự kỷ cho trẻ uy tín
Khi lựa chọn nơi khám tự kỷ cho trẻ, phụ huynh nên ưu tiên các cơ sở có đội ngũ bác sĩ tâm lý – tâm thần nhi, chuyên gia đánh giá phát triển và hệ thống công cụ sàng lọc chuyên sâu.
Tại PTA, chuyên khoa Tâm lý – Tâm thần tiếp nhận thăm khám các vấn đề phát triển ở trẻ như chậm nói, tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển trí tuệ và các rối loạn hành vi. Trẻ được đánh giá toàn diện về ngôn ngữ, nhận thức, hành vi và kỹ năng xã hội để xây dựng lộ trình can thiệp phù hợp với từng trường hợp.
Đồng hành cùng con từ những dấu hiệu đầu tiên
Không phải mọi trẻ chậm nói hay ít giao tiếp đều mắc tự kỷ. Tuy nhiên, việc thăm khám sớm sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ tình trạng của con và có hướng hỗ trợ phù hợp.
Nếu nhận thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường về giao tiếp, ngôn ngữ hoặc hành vi, đừng chờ đợi quá lâu. Một buổi khám đúng thời điểm có thể tạo nên sự khác biệt lớn cho tương lai của trẻ.
Hệ thống Phòng khám PTA với đội ngũ bác sĩ và chuyên gia tâm lý giàu kinh nghiệm đang tiếp nhận khám, sàng lọc và đánh giá trẻ có dấu hiệu tự kỷ, chậm nói, tăng động giảm chú ý và các rối loạn phát triển khác. Phụ huynh có thể đưa trẻ đến thăm khám trực tiếp tại hệ thống 4 phòng khám PTA hoặc đặt lịch tư vấn để được hướng dẫn sớm nhất. Thông tin liên hệ và các cơ sở khám của PTA được cập nhật trên website chính thức.
