Phân biệt dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose giúp cha mẹ hiểu đúng nguyên nhân khiến trẻ tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng hoặc bất thường về phân sau uống sữa. Hai tình trạng có biểu hiện tương đối giống nhau nhưng khác về nguyên nhân, cơ chế và cách xử trí.
Dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose là hai tình trạng thường khiến phụ huynh nhầm lẫn bởi trẻ đều có thể gặp vấn đề tiêu hóa sau khi uống sữa. Việc nhầm lẫn có thể dẫn đến đổi sữa hoặc kiêng khem không phù hợp. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu những điểm khác biệt cơ bản để có hướng xử trí đúng cho trẻ.
Dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose là gì?
Điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai tình trạng nằm ở thành phần gây ra vấn đề và cơ chế phản ứng của cơ thể.
Dị ứng đạm sữa bò
Dị ứng đạm sữa bò xảy ra khi hệ miễn dịch của trẻ phản ứng bất thường với protein có trong sữa bò. Cơ thể nhận diện một số protein trong sữa là tác nhân cần chống lại, từ đó tạo ra phản ứng dị ứng.
Biểu hiện của dị ứng đạm sữa bò không chỉ giới hạn ở đường tiêu hóa mà còn có thể xuất hiện ở da, đường hô hấp hoặc nhiều cơ quan khác. Mức độ triệu chứng cũng khác nhau ở từng trẻ.
Bất dung nạp lactose
Bất dung nạp lactose không phải là một dạng dị ứng. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể thiếu hoặc giảm hoạt động của enzyme lactase – enzyme tại ruột non có nhiệm vụ phân giải đường lactose trong sữa.
Khi lactose không được tiêu hóa hoàn toàn, lượng đường này đi xuống đại tràng, bị vi khuẩn lên men và sinh khí. Trẻ từ đó có thể xuất hiện đầy hơi, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy.
Ở trẻ nhỏ, bất dung nạp lactose thứ phát có thể xuất hiện sau một đợt tiêu chảy hoặc tổn thương niêm mạc ruột. Khi đường ruột hồi phục, khả năng tiêu hóa lactose cũng có thể dần được cải thiện.
Cách phân biệt dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose
Do có nhiều triệu chứng tương đồng, cha mẹ cần quan sát tổng thể thay vì chỉ nhìn vào tình trạng phân của trẻ.
Khác nhau về triệu chứng tiêu hóa
Trẻ bất dung nạp lactose thường có triệu chứng tập trung chủ yếu ở đường tiêu hóa. Sau khi bú hoặc uống sữa chứa lactose, trẻ có thể đầy hơi, xì hơi nhiều, bụng căng, đau bụng và đi ngoài phân lỏng. Phân có thể có mùi chua hoặc sủi bọt. Trẻ đi ngoài nhiều lần đôi khi bị hăm đỏ vùng hậu môn.
Với dị ứng đạm sữa bò, trẻ cũng có thể nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc quấy khóc. Một số trường hợp có thể xuất hiện phân nhầy hoặc có máu. Nếu tình trạng kéo dài, khả năng ăn uống và tăng trưởng của trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng.
Khác nhau về biểu hiện ngoài tiêu hóa
Đây là một trong những yếu tố giúp định hướng phân biệt hai tình trạng.
Bất dung nạp lactose chủ yếu gây các triệu chứng ở đường tiêu hóa. Trong khi đó, dị ứng đạm sữa bò liên quan đến hệ miễn dịch nên trẻ có thể xuất hiện thêm các biểu hiện ngoài đường tiêu hóa như nổi mề đay, phát ban hoặc một số phản ứng dị ứng khác.
Tuy nhiên, biểu hiện của dị ứng đạm sữa bò rất đa dạng và không phải trẻ nào cũng có đầy đủ triệu chứng. Do đó, cha mẹ không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên một dấu hiệu riêng lẻ.
Khác nhau về nguyên nhân
Bất dung nạp lactose xuất phát từ việc cơ thể không có đủ enzyme lactase để tiêu hóa đường lactose. Trong khi đó, dị ứng đạm sữa bò là phản ứng của hệ miễn dịch đối với protein trong sữa bò.
Có thể hiểu đơn giản: bất dung nạp lactose liên quan đến đường trong sữa, còn dị ứng đạm sữa bò liên quan đến protein trong sữa.
Đây cũng là lý do cách lựa chọn sữa và chế độ dinh dưỡng cho hai nhóm trẻ không giống nhau.
Trẻ nên uống sữa gì khi gặp hai tình trạng này?
Lựa chọn sữa là vấn đề phụ huynh đặc biệt quan tâm khi trẻ xuất hiện bất thường sau uống sữa. Tuy nhiên, không nên tự đổi sữa khi chưa xác định nguyên nhân.
Bất dung nạp lactose có cần dùng sữa không lactose?
Trong một số trường hợp bất dung nạp lactose, bác sĩ có thể cân nhắc giảm lượng lactose hoặc lựa chọn sản phẩm không lactose trong một khoảng thời gian phù hợp.
Đặc biệt, nếu trẻ bị bất dung nạp lactose thứ phát sau tiêu chảy hoặc tổn thương đường ruột, khả năng tiêu hóa lactose có thể cải thiện khi niêm mạc ruột phục hồi. Vì vậy, trẻ không nhất thiết phải sử dụng sữa không lactose lâu dài.
Cha mẹ cũng không nên tự ý cắt hoàn toàn sữa và các sản phẩm từ sữa vì có thể ảnh hưởng đến nguồn dinh dưỡng của trẻ.
Dị ứng đạm sữa bò có uống sữa không lactose được không?
Đây là nhầm lẫn khá phổ biến. Sữa không lactose không đồng nghĩa với sữa dành cho trẻ dị ứng đạm sữa bò.
Một sản phẩm đã loại bỏ lactose vẫn có thể chứa protein sữa bò. Nếu trẻ dị ứng với protein này, việc chỉ chuyển sang sữa không lactose không giải quyết được nguyên nhân.
Với trẻ được xác định dị ứng đạm sữa bò, bác sĩ sẽ dựa trên tuổi, tình trạng dinh dưỡng, mức độ dị ứng và chế độ ăn hiện tại để tư vấn sản phẩm thay thế phù hợp.
Có nên tự đổi sữa khi trẻ có phân bất thường?
Cha mẹ không nên thấy trẻ đi ngoài phân chua, phân nhầy hoặc tiêu chảy rồi liên tục thay đổi sữa. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Việc đổi nhiều loại sữa trong thời gian ngắn có thể khiến chế độ dinh dưỡng bị xáo trộn và làm quá trình xác định nguyên nhân trở nên khó khăn hơn.
Với trẻ đang bú mẹ, phụ huynh cũng không nên tự ý ngừng sữa mẹ khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Nếu trẻ chỉ có triệu chứng tiêu hóa nhẹ và thoáng qua, cha mẹ có thể theo dõi tình trạng ăn bú, đi ngoài và tăng trưởng của con. Tuy nhiên, khi biểu hiện kéo dài hoặc thường xuyên tái diễn sau uống sữa, trẻ nên được thăm khám.
Những dấu hiệu cha mẹ cần chú ý
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi con thường xuyên tiêu chảy, phân chua, phân nhầy, đau bụng hoặc đầy hơi sau uống sữa; ăn bú kém, chậm tăng cân hoặc sụt cân.
Nếu trẻ xuất hiện phân có máu, nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc biểu hiện dị ứng nghiêm trọng như khó thở, sưng môi, sưng lưỡi sau uống sữa, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm.
Việc phân biệt dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose rất quan trọng bởi hai tình trạng có nguyên nhân và hướng xử trí khác nhau. Cha mẹ không nên chỉ dựa vào biểu hiện phân của trẻ để tự chẩn đoán hoặc tự lựa chọn sữa.
Nếu trẻ thường xuyên đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy, phân chua, phân nhầy, nôn, quấy khóc sau uống sữa hoặc chậm tăng cân, phụ huynh nên đưa con đến Hệ thống Phòng khám PTA để được bác sĩ chuyên khoa Nhi – Tiêu hoá thăm khám.
Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng tiêu hóa, chế độ ăn uống và quá trình tăng trưởng của trẻ, từ đó xác định nguyên nhân và tư vấn loại sữa, chế độ dinh dưỡng phù hợp. Phụ huynh có thể đặt lịch khám tại Hệ thống Phòng khám PTA để trẻ được đánh giá sớm, hạn chế việc đổi sữa hoặc kiêng khem không cần thiết.
