Tăng động giảm chú ý (ADHD) là một trong những rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ em, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, học tập và các mối quan hệ xã hội. Việc trị tăng động giảm chú ý đúng phương pháp, đúng thời điểm sẽ giúp trẻ cải thiện hành vi, nâng cao khả năng học tập và phát triển toàn diện.
Tăng động giảm chú ý là gì?
Tăng động giảm chú ý (ADHD – Attention Deficit Hyperactivity Disorder) là tình trạng khiến trẻ gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý, kiểm soát hành vi và điều chỉnh mức độ hoạt động phù hợp với hoàn cảnh. Trẻ mắc ADHD thường có biểu hiện kéo dài trong nhiều môi trường khác nhau như ở nhà, trường học hoặc khi tham gia các hoạt động xã hội.
Không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Một đứa trẻ năng động vẫn có thể tập trung khi cần thiết và biết lắng nghe hướng dẫn. Trong khi đó, trẻ ADHD thường gặp khó khăn dai dẳng trong việc kiểm soát hành vi và duy trì sự chú ý.
Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, khả năng giao tiếp với bạn bè và gây căng thẳng cho cả gia đình nếu không được phát hiện sớm.
Dấu hiệu trẻ cần được đánh giá tăng động giảm chú ý
Khó tập trung kéo dài
Trẻ dễ bị phân tâm bởi những kích thích nhỏ xung quanh. Khi học bài hoặc làm việc được giao, trẻ thường bỏ dở giữa chừng hoặc liên tục chuyển từ việc này sang việc khác.
Nhiều trẻ thường xuyên quên đồ dùng học tập, quên lời dặn của người lớn hoặc mắc lỗi do thiếu chú ý.
Tăng động quá mức
Trẻ liên tục chạy nhảy, leo trèo hoặc vận động ngay cả trong những tình huống cần ngồi yên. Một số trẻ thường xuyên cựa quậy tay chân, không thể ngồi một chỗ trong thời gian dài.
Phụ huynh thường nhận xét con như “lúc nào cũng có động cơ bên trong thúc đẩy hoạt động”.
Hành vi bốc đồng
Trẻ hay ngắt lời người khác, khó chờ đến lượt mình hoặc đưa ra quyết định mà không suy nghĩ trước hậu quả.
Điều này có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và người thân.
Vì sao cần trị tăng động giảm chú ý sớm?
Nhiều cha mẹ cho rằng trẻ lớn lên sẽ tự hết tăng động. Tuy nhiên, ADHD không phải là một giai đoạn phát triển bình thường mà là một rối loạn cần được đánh giá và can thiệp phù hợp.
Nếu không được điều trị đúng cách, trẻ có thể gặp nhiều khó khăn như:
- Thành tích học tập giảm sút.
- Thiếu tự tin và dễ bị phê bình.
- Khó hòa nhập với bạn bè.
- Tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc và hành vi.
- Gặp khó khăn trong cuộc sống khi trưởng thành.
Việc phát hiện và can thiệp sớm giúp trẻ phát triển các kỹ năng cần thiết để học tập và hòa nhập xã hội tốt hơn.
Các phương pháp trị tăng động giảm chú ý hiện nay
Can thiệp tâm lý hành vi
Đây là một trong những phương pháp nền tảng trong điều trị ADHD.
Chuyên gia sẽ hướng dẫn trẻ cách kiểm soát hành vi, tăng khả năng tập trung và xây dựng những thói quen tích cực. Đồng thời, phụ huynh được hướng dẫn các kỹ năng quản lý hành vi tại nhà nhằm tạo môi trường hỗ trợ nhất cho trẻ.
Nhiều nghiên cứu cho thấy các chương trình huấn luyện cha mẹ giúp cải thiện kỹ năng nuôi dạy con, giảm căng thẳng cho gia đình và làm giảm các triệu chứng ADHD ở trẻ.
Huấn luyện kỹ năng cho trẻ
Bên cạnh việc kiểm soát hành vi, trẻ cần được rèn luyện các kỹ năng như:
- Kỹ năng chú ý.
- Kỹ năng tổ chức công việc.
- Kỹ năng quản lý thời gian.
- Kỹ năng giao tiếp xã hội.
- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc.
Việc luyện tập thường xuyên giúp trẻ từng bước cải thiện khả năng thích nghi trong học tập và cuộc sống.
Phối hợp với nhà trường
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong quá trình trị tăng động giảm chú ý.
Khi nhà trường hiểu rõ đặc điểm của trẻ, các biện pháp hỗ trợ phù hợp có thể được áp dụng như chia nhỏ nhiệm vụ học tập, tăng cường khen ngợi tích cực và tạo môi trường học tập ít gây xao nhãng.
Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và chuyên gia thường mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn.
Điều trị bằng thuốc khi cần thiết
Trong một số trường hợp ADHD mức độ trung bình hoặc nặng, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc sử dụng thuốc để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng.
Việc dùng thuốc cần được đánh giá kỹ lưỡng và theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa tâm lý hoặc tâm thần trẻ em. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc cho trẻ.
Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ ADHD như thế nào?
Thiết lập lịch sinh hoạt rõ ràng
Trẻ ADHD thường hoạt động hiệu quả hơn khi có thời gian biểu cố định. Hãy xây dựng lịch học tập, vui chơi và nghỉ ngơi đều đặn mỗi ngày.
Khen ngợi hành vi tích cực
Thay vì chỉ tập trung vào lỗi sai, cha mẹ nên ghi nhận những nỗ lực dù nhỏ của trẻ. Điều này giúp trẻ tăng động lực và tự tin hơn.
Hướng dẫn ngắn gọn, cụ thể
Trẻ ADHD thường khó tiếp nhận những chỉ dẫn dài dòng. Vì vậy, phụ huynh nên sử dụng câu ngắn gọn và chia nhiệm vụ thành từng bước nhỏ.
Tăng cường vận động thể chất
Các hoạt động thể thao phù hợp giúp trẻ giải phóng năng lượng, cải thiện khả năng tập trung và giảm căng thẳng.
Hạn chế la mắng, trừng phạt
Việc quát mắng thường xuyên không giúp trẻ kiểm soát hành vi tốt hơn mà còn có thể làm gia tăng cảm giác tự ti và chống đối.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa tâm lý hoặc tâm thần trẻ em khi nhận thấy các biểu hiện:
- Khó tập trung kéo dài trên 6 tháng.
- Hiếu động quá mức so với bạn cùng tuổi.
- Ảnh hưởng đến học tập hoặc sinh hoạt hàng ngày.
- Thường xuyên bị giáo viên phản ánh về hành vi.
- Gặp khó khăn trong giao tiếp và kết bạn.
Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân, tránh nhầm lẫn ADHD với các rối loạn phát triển khác và xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp cho từng trẻ.
Nếu con bạn thường xuyên mất tập trung, không ngồi yên, học tập sa sút hoặc có những biểu hiện nghi ngờ tăng động giảm chú ý, đừng chờ đợi các triệu chứng tự biến mất.
Hãy đưa trẻ đến hệ thống phòng khám PTA để được các bác sĩ và chuyên gia tâm lý trẻ em đánh giá toàn diện, xây dựng phác đồ can thiệp phù hợp và đồng hành cùng gia đình trong quá trình trị tăng động giảm chú ý. Đội ngũ chuyên gia tâm lý nhi của PTA, trong đó có NCS.TS.BS Bùi Phương Thảo với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực rối loạn phát triển trẻ em, luôn sẵn sàng hỗ trợ phụ huynh và trẻ trên hành trình phát triển khỏe mạnh hơn.
