Trẻ tự kỷ có chữa được không? Phương pháp can thiệp hiểu quả

Tự kỷ có chữa được không là câu hỏi lớn của các bậc cha mẹ có con bị rối loạn phổ tự kỷ, tuy nhiên khoa học hiện đại xác định đây là một rối loạn phát triển thần kinh, không phải là bệnh để chữa khỏi. Thay vào đó, chúng ta có thể can thiệp sớm và áp dụng các phương pháp giáo dục đặc biệt để hỗ trợ người tự kỷ phát triển tối đa tiềm năng và hòa nhập cuộc sống. Bài viết này, PTA sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về các phương pháp can thiệp hiệu quả, tiên lượng phát triển và con đường hỗ trợ người có rối loạn phổ tự kỷ.

Trẻ tự kỷ có chữa được không?

Hiện nay, theo khoa học hiện đại, rối loạn phổ tự kỷ (ASD) không được xem là một căn bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn. Đây là một sự khác biệt trong sự phát triển của não bộ kéo dài suốt đời. Mục tiêu chính không phải là loại bỏ tự kỷ, mà là can thiệp sớm để hỗ trợ, cải thiện các kỹ năng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một tình trạng phức tạp liên quan đến sự phát triển của não bộ, ảnh hưởng đến cách một người nhận thức và tương tác xã hội. Điều này dẫn đến những khó khăn trong giao tiếp xã hội và các hành vi, sở thích bị hạn chế, lặp đi lặp lại. Thuật ngữ phổ tự kỷ nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân sẽ có những biểu hiện và mức độ ảnh hưởng rất khác nhau, từ nhẹ đến nặng.

Thay vì tập trung vào khái niệm chữa khỏi, các chuyên gia y tế và giáo dục hướng đến mục tiêu can thiệp và hỗ trợ. Mục tiêu chính là giảm thiểu các triệu chứng gây khó khăn, đồng thời tối đa hóa các kỹ năng và sự độc lập của cá nhân. Giai đoạn vàng để can thiệp và hỗ trợ trẻ tự kỷ là trước 3 tuổi, bởi đây là thời kỳ não bộ phát triển mạnh mẽ nhất và có khả năng thay đổi, thích ứng cao. Can thiệp sớm giúp trẻ có cơ hội tốt nhất để học các kỹ năng xã hội, giao tiếp và hòa nhập cộng đồng.

Xem thêm: 6 bài tập điều hòa cảm giác cho trẻ tự kỷ

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) chính xác là gì?

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, đặc trưng bởi những khó khăn dai dẳng trong giao tiếp xã hội, tương tác xã hội và sự hiện diện của các hành vi, sở thích hoặc hoạt động bị hạn chế, lặp đi lặp lại.

Các đặc điểm chính của ASD thường xuất hiện trong những năm đầu đời bao gồm:

• Khiếm khuyết về giao tiếp và tương tác xã hội: Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc bắt đầu và duy trì cuộc trò chuyện, ít giao tiếp bằng mắt, khó giao tiếp bằng cử chỉ, hành động và khó khăn trong việc xây dựng mối quan hệ bạn bè.
• Hành vi, sở thích và hoạt động bị hạn chế, lặp đi lặp lại: Điều này có thể bao gồm các chuyển động cơ thể lặp đi lặp lại (ví dụ: vẫy tay, xoay tròn), tuân thủ cứng nhắc các thói quen, có sở thích mãnh liệt với các chủ đề khác thường, và nhạy cảm quá mức hoặc kém nhạy cảm với các yếu tố môi trường (ánh sáng, âm thanh).

Những phương pháp can thiệp tự kỷ nào hiệu quả nhất hiện nay?

Can thiệp sớm và toàn diện là chìa khóa để hỗ trợ trẻ tự kỷ phát triển. Các phương pháp thành công thường kết hợp nhiều liệu pháp khác nhau để giải quyết các nhu cầu đa dạng của trẻ. Dưới đây là các phương pháp được nhiều bác sĩ và chuyên gia sử dụng để can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ

Phân tích hành vi ứng dụng (ABA)

ABA là một phương pháp trị liệu dựa trên khoa học về học tập và hành vi, sử dụng các kỹ thuật củng cố tích cực để dạy các kỹ năng mới và giảm các hành vi không mong muốn.

ABA được xem là một trong những phương pháp can thiệp phổ biến và được nghiên cứu nhiều nhất cho trẻ tự kỷ. Phương pháp này chia nhỏ các kỹ năng phức tạp thành các bước đơn giản, dễ quản lý. Chuyên gia trị liệu sẽ sử dụng phần thưởng (củng cố tích cực) để khuyến khích trẻ thực hiện các hành vi mong muốn. Hiệu quả của ABA đã được chứng minh trong việc cải thiện kỹ năng giao tiếp, xã hội, học tập và kỹ năng sống hàng ngày.

Ngôn ngữ trị liệu và giao tiếp

Liệu pháp này giúp cải thiện khả năng hiểu và sử dụng ngôn ngữ, cả bằng lời và không lời, là nền tảng cho việc tương tác xã hội và học tập.

Các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ sẽ làm việc với trẻ để phát triển các kỹ năng như: hiểu câu hỏi, làm theo hướng dẫn, diễn đạt nhu cầu và ý tưởng, và sử dụng các hình thức giao tiếp thay thế (như tranh ảnh, thiết bị hỗ trợ) nếu cần. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm tùy thuộc vào mức độ và nhu cầu của từng trẻ.

Hoạt động trị liệu (OT) hỗ trợ kỹ năng sống

Hoạt động trị liệu (Occupational Therapy – OT) tập trung vào việc giúp trẻ phát triển các kỹ năng cần thiết cho sinh hoạt hàng ngày, từ vận động tinh đến xử lý cảm giác.

Hoạt động trị liệu giúp trẻ cải thiện các kỹ năng như tự mặc quần áo, ăn uống, viết, cũng như các kỹ năng chơi và tương tác. Một phần quan trọng của OT là liệu pháp tích hợp cảm giác, giúp trẻ điều hòa phản ứng với các kích thích từ môi trường như âm thanh, ánh sáng, và xúc giác.

Xem thêm: Dạy trẻ tự kỷ: 12 cách dạy trẻ tự kỷ hiệu quả tại nhà

Phương Pháp Can Thiệp	Mục Tiêu Chính	Đối Tượng Hưởng Lợi
Phân tích Hành vi Ứng dụng (ABA)	Dạy kỹ năng mới, giảm hành vi thách thức	Mọi lứa tuổi, đặc biệt hiệu quả khi can thiệp sớm
Ngôn ngữ Trị liệu	Cải thiện khả năng giao tiếp và ngôn ngữ	Trẻ có khó khăn về nói, hiểu và tương tác
Hoạt động Trị liệu (OT)	Phát triển kỹ năng sống, vận động và điều hòa cảm giác	Trẻ có khó khăn vận động tinh, tự chăm sóc, xử lý cảm giác
Giáo dục Đặc biệt	Cung cấp môi trường học tập phù hợp, hòa nhập	Trẻ trong độ tuổi đi học, cần chương trình giáo dục cá nhân hóa

Dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần được đánh giá tự kỷ?

Các dấu hiệu sớm thường liên quan đến sự chậm trễ hoặc khác biệt trong các mốc phát triển về giao tiếp và xã hội, ví dụ như không phản ứng khi được gọi tên, không chỉ tay vào đồ vật, hoặc mất đi các kỹ năng đã có.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu là vô cùng quan trọng. Cha mẹ là những người gần gũi nhất và có thể quan sát những biểu hiện khác thường của con. Dưới đây là một số dấu hiệu cảnh báo theo từng độ tuổi mà phụ huynh cần lưu ý:

• Trước 12 tháng tuổi: Trẻ không bập bẹ, không có các cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay; không đáp lại bằng nụ cười hoặc các biểu cảm vui vẻ.
• Trước 16 tháng tuổi: Trẻ không nói được từ đơn nào.
• Trước 24 tháng tuổi: Trẻ không tự nói được câu gồm 2 từ (không tính việc lặp lại lời người khác).
• Ở mọi lứa tuổi: Trẻ mất đi các kỹ năng ngôn ngữ hoặc xã hội đã từng có; tránh giao tiếp bằng mắt; thích chơi một mình; khó hiểu cảm xúc của người khác; có những hành vi lặp đi lặp lại.

Nếu bạn nhận thấy con mình có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên hãy đưa trẻ đến gặp các chuyên gia y tế như bác sĩ nhi khoa, chuyên gia tâm lý để được thăm khám và đánh giá một cách chính xác.

Xem thêm: Hội chứng tự kỷ thiên tài là gì? Nguyên nhân và cách dạy trẻ

Quy trình chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ tại việt nam diễn ra như thế nào?

Quy trình chẩn đoán là một quá trình đánh giá toàn diện, đa chuyên khoa, bao gồm khám sàng lọc phát triển, phỏng vấn phụ huynh và quan sát trực tiếp hành vi của trẻ, thường được thực hiện tại các bệnh viện nhi tuyến trung ương.

Chẩn đoán ASD không thể chỉ dựa vào một xét nghiệm duy nhất. Đó là một quá trình đánh giá kỹ lưỡng do các y bác sĩ thực hiện bao gồm các bước sau:

• Khám sàng lọc: Bác sĩ nhi khoa sẽ thực hiện các bài kiểm tra sàng lọc phát triển để xem trẻ có nguy cơ mắc ASD hay không. Công cụ sàng lọc phổ biến là M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers) cho trẻ từ 16-30 tháng tuổi.
• Đánh giá toàn diện: Nếu kết quả sàng lọc cho thấy nguy cơ, trẻ sẽ được chuyển đến các chuyên gia (bác sĩ tâm thần nhi, chuyên gia tâm lý, chuyên gia phát triển hành vi) để đánh giá sâu hơn.
• Thu thập thông tin: Chuyên gia sẽ phỏng vấn chi tiết phụ huynh về lịch sử phát triển, hành vi và các kỹ năng của trẻ.
• Quan sát trực tiếp: Chuyên gia sẽ quan sát và tương tác với trẻ để đánh giá các kỹ năng giao tiếp, xã hội và hành vi chơi đùa của trẻ.
• Sử dụng công cụ chẩn đoán chuẩn: Các công cụ như CARS (Childhood Autism Rating Scale) có thể được sử dụng để lượng giá mức độ của các triệu chứng tự kỷ.
• Kết luận và tư vấn: Dựa trên tất cả các thông tin thu thập được, chuyên gia sẽ đưa ra kết luận chẩn đoán và tư vấn cho gia đình về các bước can thiệp tiếp theo.

Xem thêm: Chậm phát triển tâm thần: Nguyên nhân, dấu hiệu và điều trị

Hành trình đồng hành cùng trẻ tự kỷ cần sự kiên trì và hỗ trợ từ các chuyên gia. Để hiểu rõ hơn về tình trạng của trẻ và xây dựng một kế hoạch can thiệp cá nhân hóa, hiệu quả, hãy liên hệ với PTA

Phòng Khám PTA với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng lắng nghe, tư vấn và cung cấp các giải pháp hỗ trợ tốt nhất cho sự phát triển của trẻ.