Ngôn ngữ là cầu nối quan trọng nhất để trẻ khám phá thế giới và kết nối với những người thân yêu. Thông thường, trước khi biết nói, trẻ đã phải trải qua giai đoạn “hiểu ngôn ngữ”. Tuy nhiên, không ít phụ huynh cảm thấy lo lắng khi con đã đến tuổi nhưng vẫn tỏ ra ngơ ngác, không phản ứng khi được gọi tên hay không thực hiện được các yêu cầu đơn giản. Tình trạng trẻ không hiểu lời nói không đơn thuần là sự chậm trễ nhất thời mà có thể là “tín hiệu” cho thấy con đang gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin.
Hiểu đúng về khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ
Hiểu lời nói (ngôn ngữ thụ nhận) là khả năng trẻ nghe, xử lý âm thanh và chuyển hóa chúng thành thông tin có nghĩa. Quá trình này diễn ra sớm hơn rất nhiều so với việc trẻ phát âm ra từ ngữ đầu tiên.
Ở trẻ phát triển bình thường, các cột mốc hiểu lời nói thường diễn ra như sau:
- Từ 6 – 9 tháng: Trẻ bắt đầu quay đầu về phía âm thanh, hiểu được từ “Không” hoặc phản ứng khi nghe tên mình.
- Từ 12 tháng: Trẻ hiểu được các mệnh lệnh đơn giản kèm theo cử chỉ (ví dụ: “Đưa cho mẹ” khi mẹ xòe tay).
- Từ 18 – 24 tháng: Trẻ có thể chỉ đúng các bộ phận cơ thể, nhận biết các vật dụng quen thuộc và hiểu được các câu mệnh lệnh ngắn (ví dụ: “Lấy giày đi con”, “Cất đồ chơi đi”).
Nếu con bạn đã bước qua các cột mốc này mà vẫn không có phản ứng tương ứng, đó là lúc chúng ta cần chậm lại để quan sát và tìm hiểu nguyên nhân thực sự.
Xem thêm: Trẻ nói ngọng: Nguyên nhân và khi nào cần can thiệp sớm?
Tại sao trẻ gặp tình trạng không hiểu lời nói?
Việc trẻ gặp khó khăn khi tiếp nhận ngôn ngữ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý thực thể đến các vấn đề về phát triển:
Vấn đề về thính lực
Đây là nguyên nhân đầu tiên cần được loại trừ. Nếu trẻ bị viêm tai giữa tái đi tái lại, có dịch trong tai hoặc gặp các vấn đề thính giác bẩm sinh, trẻ sẽ không nghe rõ âm thanh. Khi “đầu vào” bị nhiễu hoặc thiếu sót, não bộ không thể xử lý để hiểu được ý nghĩa của lời nói.
Chậm phát triển ngôn ngữ đơn thuần
Một số trẻ có sự phát triển trí tuệ và vận động hoàn toàn bình thường nhưng lại gặp khó khăn riêng biệt trong việc xử lý ngôn ngữ. Tình trạng này nếu được can thiệp sớm sẽ có kết quả hồi phục rất khả quan.
Rối loạn phổ tự kỷ (ASD)
Không hiểu lời nói, không phản ứng khi gọi tên kèm theo việc hạn chế giao tiếp mắt là một trong những dấu hiệu sớm của rối loạn phổ tự kỷ. Ở trường hợp này, trẻ không chỉ gặp khó khăn về ngôn ngữ mà còn hạn chế về kỹ năng tương tác xã hội.
Thiếu môi trường tương tác thực tế
Trong thời đại công nghệ, việc trẻ tiếp xúc quá sớm và quá nhiều với điện thoại, tivi (giao tiếp một chiều) khiến não bộ lười xử lý các tương tác thực tế. Trẻ có thể thuộc lòng các bài hát tiếng Anh trên YouTube nhưng lại không hiểu khi mẹ bảo “đi tắm thôi”.
Những biểu hiện “cảnh báo” cha mẹ cần lưu tâm
Sự nhanh nhạy của cha mẹ trong việc quan sát cách con tương tác chính là chìa khóa để bảo vệ sự phát triển của con. Hãy chú ý nếu con có các biểu hiện sau:
- Không phản ứng khi gọi tên: Trẻ dường như phớt lờ lời gọi của người thân dù thính giác bình thường.
- Không thực hiện được các mệnh lệnh đơn giản: Ngay cả những yêu cầu quen thuộc lặp đi lặp lại hàng ngày con cũng không hiểu.
- Giao tiếp mắt kém: Trẻ không nhìn vào mắt người nói hoặc nhìn một cách vô hồn.
- Chỉ sử dụng hành động thay lời nói: Con thường kéo tay người lớn đến món đồ mình muốn thay vì dùng âm thanh hay chỉ tay để thể hiện sự hiểu biết.
- Phản ứng chậm: Trẻ mất một khoảng thời gian rất lâu để xử lý và thực hiện một yêu cầu đơn giản.
Xem thêm: Trẻ không giao tiếp mắt và những dấu hiệu phát triển cần lưu ý
Tại sao cần đưa trẻ đi khám và đánh giá đúng “thời điểm vàng”?
Nhiều phụ huynh thường có tâm lý “chờ con lớn thêm chút nữa” hoặc nghe theo lời khuyên “đứa trẻ này chậm mồm chậm miệng thôi”. Tuy nhiên, việc chần chừ khi thấy con không hiểu lời nói có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng:
Bỏ lỡ giai đoạn phát triển não bộ mạnh mẽ nhất
Trước 3 tuổi là “thời điểm vàng” để não bộ trẻ hoàn thiện các kết nối ngôn ngữ. Việc can thiệp trong giai đoạn này mang lại hiệu quả gấp nhiều lần so với khi trẻ đã lớn.
Ảnh hưởng đến tâm lý và hành vi
Khi trẻ không hiểu người lớn nói gì và cũng không thể diễn đạt ý muốn của mình, trẻ dễ nảy sinh tâm lý ức chế, dẫn đến hay cáu gắt, ăn vạ hoặc thu mình lại.
Khó khăn khi hòa nhập
Trẻ không hiểu lời nói sẽ gặp trở ngại rất lớn khi đi học mầm non, khó kết bạn và không theo kịp các hoạt động tập thể.
Giải pháp hỗ trợ trẻ tại gia đình
Trước khi đưa con đi thăm khám chuyên môn, cha mẹ có thể bắt đầu hỗ trợ con bằng những thay đổi nhỏ nhưng ý nghĩa:
Nói ngắn gọn và trực diện
Sử dụng những câu ngắn, rõ ràng và kèm theo hình ảnh hoặc cử chỉ minh họa.
Hạn chế thiết bị điện tử
Tắt tivi và điện thoại để ưu tiên cho việc trò chuyện trực tiếp mặt đối mặt.
Giao tiếp qua trò chơi
Chơi cùng con, gọi tên các đồ vật con đang cầm trên tay để giúp con kết nối âm thanh với hình ảnh thực tế.
Kiên nhẫn chờ đợi
Sau khi đưa ra yêu cầu, hãy đợi khoảng 5-10 giây để con có thời gian xử lý thông tin trước khi lặp lại.
Khi nào cần đưa trẻ đến gặp chuyên gia?
Đừng để những lo âu thầm lặng kéo dài thêm nữa. Việc đưa con đi khám đúng lúc không chỉ giúp con nhanh tiến bộ mà còn giúp cha mẹ giải tỏa được áp lực tinh thần. Hãy đưa trẻ các cơ sở kiểm tra, đánh giá nếu:
Trẻ 12 tháng
Không có phản ứng khi gọi tên hoặc không biết thực hiện các cử chỉ giao tiếp đơn giản (như vẫy tay “bye bye”).
Trẻ 18 tháng
Không hiểu các mệnh lệnh đơn giản (như “đưa mẹ cái cốc”) hoặc không chỉ được các bộ phận cơ thể khi được hỏi.
Trẻ 24 tháng
Không có vốn từ vựng tối thiểu hoặc không hiểu được những câu giao tiếp ngắn trong sinh hoạt hàng ngày.
Dấu hiệu thoái lui
Trẻ đột ngột mất đi những kỹ năng ngôn ngữ hoặc sự hiểu biết mà trước đó con đã làm được.
Lời khuyên cho phụ huynh
Khả năng hiểu lời nói là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp. Khi trẻ không có kỹ năng này, cha mẹ cần quan sát kỹ và không nên bỏ qua. Việc phát hiện sớm và đánh giá đúng sẽ giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ kịp thời.
Với đội ngũ bác sĩ nhi khoa giàu kinh nghiệm và chuyên môn sâu về phát triển ngôn ngữ, Hệ thống Phòng khám PTA luôn sẵn sàng lắng nghe, thăm khám kỹ lưỡng và cùng cha mẹ xây dựng lộ trình hỗ trợ con tốt nhất. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng gia đình bằng tất cả sự tận tâm để con sớm mở cánh cửa ngôn ngữ và tự tin khám phá thế giới.
Đặt lịch khám ngay hôm nay để con được chuyên gia kiểm tra và bảo vệ sức khỏe toàn diện!
