Trẻ không chỉ tay có thể là dấu hiệu chậm phát triển hoặc rối loạn phổ tự kỷ. Tìm hiểu nguyên nhân, biểu hiện đi kèm và khi nào cần đưa trẻ đi đánh giá sớm.
Vì sao hành vi chỉ tay lại quan trọng?
Chỉ tay là một trong những kỹ năng giao tiếp sớm và rất quan trọng ở trẻ nhỏ. Thông qua hành vi này, trẻ có thể bày tỏ nhu cầu, thu hút sự chú ý và chia sẻ điều mình quan tâm với người khác.
Thông thường, từ khoảng 9–12 tháng tuổi, trẻ đã bắt đầu biết chỉ tay để yêu cầu hoặc để “khoe” một điều gì đó. Vì vậy, nếu trẻ không có hành vi này khi đến mốc phát triển phù hợp, cha mẹ cần quan sát kỹ để đánh giá.
Trẻ không chỉ tay là như thế nào?
Khi muốn một món đồ, trẻ không dùng tay để chỉ mà thường kéo tay người lớn hoặc khóc để thể hiện nhu cầu. Điều này cho thấy trẻ chưa biết sử dụng cử chỉ để giao tiếp.
Khi cha mẹ hỏi “con muốn cái nào?” hoặc “ở đâu?”, trẻ không có phản ứng chỉ tay hoặc không hiểu yêu cầu.
Xem thêm: Trẻ không bắt chước hành động: Nguyên nhân và khi nào cần lưu ý
Nguyên nhân khiến trẻ không chỉ tay
Chậm phát triển kỹ năng giao tiếp
Một số trẻ chưa phát triển đầy đủ kỹ năng giao tiếp nên chưa biết dùng chỉ tay để thể hiện nhu cầu hoặc chia sẻ. Nếu trẻ ít được trò chuyện, chơi cùng hoặc hướng dẫn, hành vi chỉ tay có thể không được hình thành đúng thời điểm.
Liên quan đến rối loạn phát triển
Trẻ tự kỷ thường thiếu các hành vi giao tiếp bằng cử chỉ, trong đó có chỉ tay. Đây là dấu hiệu quan trọng trong nhóm rối loạn phát triển. Ngoài việc không chỉ tay, trẻ có thể không giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên hoặc chậm nói.
Khó khăn về chú ý và tương tác
Trẻ có thể không quan tâm đến việc thu hút sự chú ý của người khác, nên không sử dụng hành vi chỉ tay. Trẻ không có nhu cầu chia sẻ hoặc tương tác, dẫn đến việc không sử dụng các cử chỉ giao tiếp.
Dấu hiệu đi kèm cha mẹ cần chú ý
Không giao tiếp bằng ánh mắt
Khi cha mẹ nói chuyện hoặc gọi tên, trẻ không nhìn vào mắt hoặc tránh ánh nhìn. Trẻ không kết hợp ánh mắt với hành vi giao tiếp, làm giảm hiệu quả tương tác.
Xem thêm: Trẻ không giao tiếp mắt và những dấu hiệu phát triển cần lưu ý
Không phản ứng khi gọi tên
Cha mẹ gọi tên nhưng trẻ không phản ứng hoặc phản ứng không ổn định. Trẻ không đáp lại các tương tác đơn giản từ người lớn.
Chậm nói hoặc ít nói
Trẻ không nói hoặc chỉ phát âm rời rạc, không có ý nghĩa giao tiếp. Trẻ không bắt chước lời nói hoặc không có xu hướng học ngôn ngữ.
Hành vi lặp lại hoặc chơi một mình
Trẻ có thể thực hiện các hành vi lặp lại như xoay đồ vật hoặc xếp đồ theo cách cố định. Trẻ thích chơi một mình và không quan tâm đến người xung quanh.
Xem thêm: Trẻ thích chơi một mình: Biểu hiện bình thường hay dấu hiệu cần lưu ý?
Khi nào cần đưa trẻ đi đánh giá?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá nếu trẻ không có hành vi chỉ tay sau 12 tháng tuổi hoặc tình trạng này kéo dài mà không cải thiện. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng trong đánh giá phát triển sớm.
Ngoài ra, nếu trẻ có thêm các biểu hiện như không giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên hoặc chậm nói, việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định nguyên nhân và có hướng hỗ trợ phù hợp.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ không chỉ tay?
Tăng cường tương tác hàng ngày
Cha mẹ nên thường xuyên gọi tên đồ vật, đặt câu hỏi và khuyến khích trẻ phản hồi bằng cử chỉ. Ví dụ, đặt đồ vật ngoài tầm với để trẻ có cơ hội thể hiện nhu cầu.
Làm mẫu hành vi chỉ tay
Cha mẹ có thể cầm tay trẻ để chỉ vào đồ vật, sau đó lặp lại nhiều lần để trẻ học theo.
Kết hợp lời nói
Khi chỉ tay, cha mẹ nên nói rõ tên đồ vật để giúp trẻ liên kết giữa hành động và ngôn ngữ.
Khuyến khích và củng cố
Khi trẻ có dấu hiệu chỉ tay, cha mẹ nên phản hồi tích cực để khuyến khích hành vi này. Việc tạo môi trường vui vẻ, an toàn sẽ giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp.
Trẻ không chỉ tay có phải tự kỷ không?
Không phải tất cả trẻ không chỉ tay đều mắc tự kỷ. Một số trẻ có thể chỉ chậm phát triển kỹ năng giao tiếp hoặc chưa được hướng dẫn đúng cách.
Tuy nhiên, nếu dấu hiệu này đi kèm với nhiều biểu hiện khác như không giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên hoặc chậm nói, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá để loại trừ nguy cơ rối loạn phát triển. Việc phát hiện sớm sẽ giúp quá trình hỗ trợ hiệu quả hơn.
Lời khuyên cho phụ huynh
Hành vi chỉ tay là một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển giao tiếp của trẻ. Khi trẻ không có kỹ năng này, cha mẹ cần quan sát kỹ và không nên chủ quan. Việc phát hiện sớm và đánh giá đúng sẽ giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ kịp thời trong giai đoạn quan trọng.
Nếu bạn nhận thấy con có dấu hiệu không chỉ tay hoặc các mốc phát triển khác bị chậm, đừng chần chừ. Hãy cho con đánh giá chuyên sâu tại Hệ thống Phòng khám PTA — nơi có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tâm lý tâm thần nhi giàu kinh nghiệm. Thăm khám sớm giúp can thiệp kịp thời, nâng cao cơ hội phát triển toàn diện cho con.
Liên hệ PTA ngay hôm nay để được tư vấn và đặt lịch khám.
