Rối Loạn Nhân Cách Ranh Giới: 9 Dấu Hiệu Điển Hình Nhất

Rối loạn nhân cách ranh giới là một tình trạng sức khỏe tâm thần phức tạp, đặc trưng bởi sự bất ổn trong cảm xúc, các mối quan hệ và hình ảnh bản thân, thường khiến người bệnh và gia đình phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu của hội chứng này là bước đầu tiên và quan trọng nhất trên hành trình tìm kiếm sự cân bằng và chữa lành.

Rối loạn nhân cách ranh giới là gì?

Rối loạn nhân cách ranh giới (Borderline Personality Disorder – BPD) là một dạng rối loạn sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, ảnh hưởng sâu sắc đến cách một người suy nghĩ và cảm nhận về bản thân cũng như người khác. Tình trạng này gây ra các vấn đề trong việc tự kiểm soát hình ảnh cá nhân, khó quản lý cảm xúc và hành vi, và có một khuôn mẫu các mối quan hệ không ổn định.

Với người mắc BPD, mọi thứ đều có vẻ không chắc chắn. Họ có thể trải qua những thay đổi tâm trạng dữ dội và cảm thấy không chắc chắn về con người thật của mình. Kết quả là, sở thích và giá trị của họ có thể thay đổi nhanh chóng. Họ cũng có xu hướng nhìn nhận mọi thứ một cách cực đoan, hoặc là toàn tốt hoặc là toàn xấu. Quan điểm của họ về người khác cũng có thể thay đổi đột ngột; một người có thể là bạn thân hôm nay nhưng lại trở thành kẻ thù vào ngày mai. Những cảm xúc mãnh liệt và thay đổi liên tục này có thể dẫn đến các mối quan hệ căng thẳng và không ổn định.

Xem thêm: Trầm cảm tuổi dậy thì: Nguyên nhân và dấu hiệu

Theo các chuyên gia tại PTA, BPD thường bắt đầu ở tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành. Tình trạng này có vẻ nghiêm trọng hơn ở những người trẻ tuổi và có thể dần dần cải thiện theo tuổi tác. Đây không phải là một khiếm khuyết về tính cách, mà là một tình trạng y tế có thể điều trị được. Với sự hỗ trợ đúng đắn, nhiều người mắc BPD có thể học được cách quản lý các triệu chứng và sống một cuộc sống trọn vẹn.

9 Dấu hiệu điển hình nhất của Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD)

Các triệu chứng của BPD được xác định dựa trên Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5), bao gồm 9 dấu hiệu cốt lõi từ nỗi sợ bị bỏ rơi, các mối quan hệ hỗn loạn, hình ảnh bản thân không ổn định, hành vi bốc đồng, đến cảm giác trống rỗng và giận dữ khó kiểm soát.

Để được chẩn đoán mắc rối loạn nhân cách ranh giới, một người cần phải thể hiện ít nhất năm trong số chín dấu hiệu sau đây một cách dai dẳng và ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống. Hiểu rõ từng dấu hiệu sẽ giúp các gia đình, đặc biệt là cha mẹ có con ở tuổi vị thành niên, nhận biết sớm các vấn đề tiềm ẩn.

Nỗi sợ hãi mãnh liệt về việc bị bỏ rơi

Đây là triệu chứng nền tảng của BPD. Người bệnh có thể thực hiện những nỗ lực điên cuồng để tránh sự bỏ rơi thực sự hoặc trong tưởng tượng. Một hành động nhỏ như người thân về nhà muộn hoặc hủy một cuộc hẹn, cũng có thể kích hoạt nỗi sợ hãi tột độ. Điều này khiến họ có những hành vi cực đoan như bám riết, kiểm soát hoặc thậm chí là chia tay trước để tránh bị tổn thương. Nỗi sợ này thường gây ra các triệu chứng lo âu nghiêm trọng.

Các mối quan hệ không ổn định và mãnh liệt

Người mắc BPD thường có các mối quan hệ rất sâu sắc nhưng cũng đầy sóng gió. Họ có thể nhanh chóng lý tưởng hóa một người, xem người đó là hoàn hảo, nhưng cũng nhanh chóng vỡ mộng chỉ vì một sai lầm nhỏ của người đó. Hiện tượng này được gọi là tư duy phân đôi (splitting) – nhìn nhận mọi thứ chỉ có trắng hoặc đen, tốt hoặc xấu, không có vùng xám. Điều này tạo ra một chu kỳ yêu-ghét đầy mệt mỏi trong các mối quan hệ bạn bè, gia đình và tình cảm.

Rối loạn bản sắc và hình ảnh bản thân không ổn định

Họ gặp khó khăn trong việc duy trì một cảm nhận ổn định về bản thân mình là ai. Hình ảnh bản thân, mục tiêu, giá trị và thậm chí cả xu hướng tính dục của họ có thể thay đổi đột ngột. Họ có thể cảm thấy mình không tồn tại hoặc thay đổi con người mình để phù hợp với người họ đang ở cùng. Sự thiếu ổn định về bản sắc này dẫn đến cảm giác trống rỗng và lòng tự trọng thấp. Việc đánh giá lòng tự trọng là một phần quan trọng trong chẩn đoán các rối loạn nhân cách.

Hành vi bốc đồng và tự hủy hoại

Người bệnh thường có những hành vi bốc đồng trong ít nhất hai lĩnh vực có thể gây hại cho bản thân. Các hành vi này bao gồm chi tiêu hoang phí, quan hệ tình dục không an toàn, lạm dụng chất kích thích, lái xe liều lĩnh, hoặc ăn uống vô độ. Những hành động này thường là cách để đối phó với những cảm xúc đau đớn hoặc cảm giác trống rỗng, mang lại sự giải tỏa tạm thời nhưng lại gây ra hậu quả lâu dài.

Hành vi tự tử hoặc tự làm hại bản thân lặp đi lặp lại

Hành vi tự hại (như cắt, rạch, đốt da) và các cử chỉ, lời đe dọa hoặc cố gắng tự tử rất phổ biến ở những người mắc BPD. Đây không phải là hành động tìm kiếm sự chú ý, mà thường là một tiếng kêu cứu hoặc một cách để giải tỏa nỗi đau cảm xúc không thể chịu đựng được. Bất kỳ lời nói hay hành vi nào liên quan đến tự tử đều cần được xem xét một cách nghiêm túc. Đây là một trong những dấu hiệu bệnh trầm cảm nặng mà BPD thường đi kèm.

Bất ổn cảm xúc và tâm trạng thay đổi đột ngột

Người mắc BPD trải qua những cảm xúc rất mãnh liệt và thay đổi nhanh chóng, có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày. Họ có thể chuyển từ cảm giác hạnh phúc sang tuyệt vọng, tức giận hoặc lo lắng chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Sự thay đổi tâm trạng này thường bị kích hoạt bởi các sự kiện trong mối quan hệ. Sự dao động cảm xúc này đôi khi bị nhầm lẫn với trầm cảm lưỡng cực, nhưng ở BPD, các chu kỳ tâm trạng thường ngắn hơn và phản ứng trực tiếp với các tác nhân bên ngoài.

Xem thêm: Tâm Thần Phân Liệt Là Gì? 5 Dấu Hiệu Sớm Cần Can Thiệp Ngay

Cảm giác trống rỗng kinh niên

Nhiều người mắc BPD mô tả một cảm giác trống rỗng dai dẳng bên trong, như thể có một lỗ hổng trong tâm hồn không thể lấp đầy. Cảm giác này khiến họ cảm thấy buồn chán, vô nghĩa và mất kết nối. Để thoát khỏi sự trống rỗng, họ có thể tìm đến các hành vi bốc đồng như đã đề cập ở trên.

Cơn giận dữ dữ dội và không phù hợp

Người bệnh thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát cơn giận. Họ có thể có những cơn thịnh nộ bùng nổ, châm biếm cay độc hoặc thậm chí là bạo lực thể chất. Cơn giận này thường không tương xứng với tình huống gây ra nó và sau đó họ thường cảm thấy xấu hổ và tội lỗi, điều này lại củng cố thêm hình ảnh tiêu cực về bản thân.

Ý nghĩ hoang tưởng hoặc triệu chứng phân ly

Khi bị căng thẳng cực độ, đặc biệt là liên quan đến nỗi sợ bị bỏ rơi, người mắc BPD có thể trải qua các triệu chứng hoang tưởng (nghi ngờ người khác có ác ý) hoặc phân ly. Phân ly là cảm giác tách rời khỏi cơ thể hoặc thực tại, như thể đang xem một bộ phim về chính mình. Những giai đoạn này thường thoáng qua và không nghiêm trọng như trong các rối loạn loạn thần khác.

Nguyên nhân và các yếu tố rủi ro của BPD

Nguyên nhân chính xác của BPD vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng các nhà nghiên cứu tin rằng đó là sự kết hợp của các yếu tố di truyền, cấu trúc não bộ và các yếu tố môi trường, đặc biệt là những trải nghiệm tiêu cực thời thơ ấu.

Việc tìm hiểu các yếu tố nguy cơ không nhằm mục đích đổ lỗi mà để hiểu sâu hơn về tình trạng này và tìm ra hướng can thiệp phù hợp.

Yếu Tố Rủi Ro	Mô Tả Chi Tiết
Di truyền	Các nghiên cứu cho thấy nếu một người có người thân trong gia đình (cha mẹ, anh chị em) mắc BPD, họ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Điều này cho thấy yếu tố di truyền đóng một vai trò quan trọng.
Cấu trúc và chức năng não	Nghiên cứu hình ảnh não bộ chỉ ra rằng những người mắc BPD có thể có những thay đổi trong các khu vực não bộ chịu trách nhiệm điều chỉnh cảm xúc và kiểm soát xung động, chẳng hạn như hạch hạnh nhân (amygdala) và vỏ não trước trán.
Yếu tố môi trường và xã hội	Nhiều người mắc BPD đã trải qua những sự kiện đau thương trong thời thơ ấu, chẳng hạn như bị lạm dụng thể chất hoặc tình dục, bị bỏ mặc, hoặc phải đối mặt với sự chia ly sớm và các mối quan hệ gia đình không ổn định.

Làm thế nào để chẩn đoán và điều trị Rối loạn nhân cách ranh giới?

Chẩn đoán BPD cần được thực hiện bởi một chuyên gia sức khỏe tâm thần có kinh nghiệm thông qua phỏng vấn lâm sàng và đánh giá toàn diện. Mặc dù từng bị coi là khó điều trị, các liệu pháp tâm lý hiện đại, đặc biệt là Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT), đã cho thấy hiệu quả vượt trội.

Nếu bạn hoặc người thân có những dấu hiệu trên, việc tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp là vô cùng quan trọng. Quá trình này thường bao gồm các bước sau:

Bước 1: Đánh giá và Chẩn đoán

Một bác sĩ tâm lý hoặc chuyên gia tâm thần sẽ tiến hành một cuộc phỏng vấn chi tiết về các triệu chứng, tiền sử cá nhân và gia đình. Họ có thể sử dụng các bảng câu hỏi và công cụ sàng lọc tiêu chuẩn. Việc làm một bài test rối loạn nhân cách ranh giới trực tuyến có thể là một điểm khởi đầu, nhưng không thể thay thế cho chẩn đoán chuyên môn. Các bài test như Thang đánh giá trầm cảm Beck có thể được sử dụng để xác định các rối loạn đi kèm.

Xem thêm: 7 Cách chữa rối loạn lo âu trầm cảm hiệu quả ngay tại nhà

Bước 2: Các phương pháp điều trị hiệu quả

Trị liệu tâm lý là phương pháp điều trị chính cho BPD. Các liệu pháp đã được chứng minh hiệu quả bao gồm:

• Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT): Được phát triển đặc biệt để điều trị BPD, DBT tập trung vào việc dạy các kỹ năng để quản lý cảm xúc mãnh liệt, giảm hành vi tự hủy hoại, cải thiện mối quan hệ và sống trong hiện tại (chánh niệm).
• Liệu pháp Dựa trên Tâm trí hóa (MBT): Giúp người bệnh hiểu rõ hơn về trạng thái tinh thần của chính mình và của người khác, từ đó cải thiện khả năng tương tác xã hội.
• Trị liệu Tập trung vào Chuyển di (TFP): Sử dụng mối quan hệ giữa nhà trị liệu và bệnh nhân để giúp bệnh nhân hiểu và thay đổi các mẫu quan hệ không lành mạnh.

Thuốc không phải là phương pháp chính để chữa BPD nhưng có thể được sử dụng để điều trị các triệu chứng cụ thể hoặc các rối loạn đi kèm như trầm cảm, lo âu. Việc tìm hiểu cách chữa bệnh trầm cảm và các vấn đề liên quan là một phần của kế hoạch điều trị toàn diện.

Tìm kiếm sự giúp đỡ tại Phòng khám PTA

Hành trình đối mặt với rối loạn nhân cách ranh giới có thể đầy thử thách, nhưng bạn không hề đơn độc. Tại Phòng khám PTA, chúng tôi cung cấp một môi trường an toàn, thấu hiểu và chuyên nghiệp để bạn và người thân có thể bắt đầu quá trình chữa lành. Đội ngũ chuyên gia tâm lý và bác sĩ tâm thần của chúng tôi có kinh nghiệm sâu sắc trong việc chẩn đoán và điều trị BPD cũng như các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.

Chúng tôi tin rằng với một kế hoạch điều trị được cá nhân hóa, kết hợp giữa trị liệu tâm lý tiên tiến và sự hỗ trợ tận tâm, người bệnh hoàn toàn có thể học cách kiểm soát các triệu chứng, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh và tìm lại niềm vui trong cuộc sống. Phương châm ‘Chăm sóc tận tâm, phúc an trọn vẹn’ là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của chúng tôi.

Hiểu về rối loạn nhân cách ranh giới và 9 dấu hiệu cốt lõi của nó không chỉ giúp chúng ta nhận diện sớm vấn đề mà còn mở ra con đường đến với sự thấu cảm và hỗ trợ hiệu quả.

Nếu bạn hoặc người thân, đặc biệt là con ở độ tuổi vị thành niên, đang gặp những vấn đề trên hoặc muốn thăm khám sớm để biết trước tình trạng của con để kịp thời can thiệp hãy liên hệ với PTA ngay hôm nay để đặt lịch tư vấn trực tiếp.

Lưu ý: Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để có được chẩn đoán chính xác và phương pháp điều trị tốt nhất, quý khách hàng, cha mẹ vui lòng liên hệ trực tiếp để được đội ngũ y bác sĩ tại phòng khám PTA thăm khám, chẩn đoán và đưa ra phác đồ điều trị chính xác nhất dựa trên tình trạng thực tế.